Tóm tắt: Các AI agent đã thực hiện hơn 138 triệu giao dịch bằng tiền mã hoá thông qua giao thức x402 trên blockchain Base của Coinbase, dùng chúng để mua dữ liệu, sức mạnh tính toán và quyền truy cập vào các mô hình AI. Theo báo cáo mới của Chainalysis, các ví liên kết với Mỹ chiếm 88,1% số giao dịch được nhận diện theo địa lý cho hoạt động suy luận (inference) mô hình AI, so với chỉ 0,1% ở các ví liên kết Trung Quốc. Ở mảng dịch vụ bảo mật và phân tích mã nguồn, Trung Quốc lại áp đảo với khoảng 90%, phần lớn chảy về AgentLisa – nền tảng kiểm toán hợp đồng thông minh ứng dụng AI. Hơn 87% giao dịch x402 được phân tích có giá trị từ 10 cent trở xuống, cho thấy tiềm năng của stablecoin trong thanh toán vi mô nhưng vẫn để ngỏ câu hỏi về nhu cầu thương mại thực sự. Dù Visa, Mastercard và Stripe đã hậu thuẫn x402, tổng giá trị giao dịch vẫn còn rất nhỏ.
AI agent là phần mềm trí tuệ nhân tạo có khả năng tự chủ ra quyết định và thực hiện hành động thay cho con người – trong trường hợp này là tự động chi trả tiền mã hoá để mua dịch vụ số mà không cần người dùng can thiệp.
Những con số đáng chú ý
- Hơn 138 triệu giao dịch được ghi nhận qua giao thức x402 trên blockchain Base.
- 88,1% số giao dịch thanh toán cho suy luận mô hình AI được nhận diện địa lý đến từ các ví liên kết với Mỹ.
- 0,1% là tỷ lệ tương ứng của các ví liên kết Trung Quốc ở mảng này.
- Khoảng 90% giao dịch cho dịch vụ bảo mật và phân tích mã nguồn đến từ ví liên kết Trung Quốc.
- Hơn 87% giao dịch x402 có giá trị từ 0,01 cent đến 10 cent.
- Tháng 7: x402 xử lý khoảng 75 triệu giao dịch với tổng giá trị chỉ 24 triệu USD trong 30 ngày.
- 89,3% ví được nạp tiền lần đầu trong quý II/2026 nhận thêm tiền trong vòng 30 ngày, so với 70,6% ở quý III/2025.
- Thời gian từ lúc ví nhận tiền đến giao dịch x402 đầu tiên giảm từ trung bình 73 ngày cuối năm 2025 xuống chỉ còn 18 phút trong quý III/2026.
Mỹ áp đảo trong chi tiêu cho mô hình AI
Trí tuệ nhân tạo (AI) agent không còn chỉ nói chuyện với nhau. Chúng đang trả tiền cho dịch vụ, mua dữ liệu và thậm chí mua quyền truy cập vào token của các mô hình AI, với hơn 138 triệu giao dịch được ghi nhận qua giao thức x402 trên blockchain Base của Coinbase. Số liệu này nằm trong báo cáo Inside North America’s $3 trillion crypto economy: Agentic commerce accelerates của Chainalysis.
x402 là giao thức thanh toán do Coinbase ươm tạo, cho phép AI agent tự động trả tiền mã hoá cho các dịch vụ số mà không cần con người phê duyệt từng giao dịch.
Mỹ đang thống trị thị trường mới nổi này. Các ví liên kết với Mỹ chiếm 88,1% số giao dịch được nhận diện địa lý cho hoạt động suy luận mô hình AI, so với chỉ 0,1% ở các ví liên kết Trung Quốc, theo công ty phân tích blockchain này.
Suy luận mô hình AI (AI model inference) là quá trình một mô hình AI đã được huấn luyện tiếp nhận yêu cầu và tạo ra kết quả trả về; nhà cung cấp thường tính phí theo số lượng truy vấn hoặc lượng tính toán tiêu tốn.
“Một cách lý giải khả dĩ là các nhà phát triển Trung Quốc có xu hướng dùng những mô hình mở như DeepSeek và Qwen, qua đó giảm nhu cầu mua dịch vụ suy luận tính phí theo lưu lượng,” Eric Jardine, trưởng bộ phận nghiên cứu của Chainalysis, nói với CoinDesk.
Kết quả nghiên cứu công bố hôm thứ Tư xuất hiện trong bối cảnh Visa, Mastercard, Stripe và nhiều ông lớn thanh toán khác đã bày tỏ ủng hộ giao thức x402, còn Coinbase bắt đầu cho phép khách hàng doanh nghiệp nhận thanh toán từ AI agent.
Stablecoin và bài toán thanh toán vi mô
Yat Siu, đồng sáng lập kiêm chủ tịch Animoca Brands, mới đây nói với CoinDesk rằng trong vài năm tới ông ước tính có tới 100 tỷ AI agent giao dịch trên internet và chúng sẽ dùng tiền mã hoá. Ông cũng cho rằng tỷ người dùng tiếp theo của crypto có thể chính là các AI agent trả tiền bằng stablecoin.
Stablecoin là loại tiền mã hoá được neo giá vào một tài sản tham chiếu như USD, nhờ đó hạn chế biến động giá và thuận tiện hơn cho mục đích thanh toán.
“Stablecoin đặc biệt phù hợp với kiểu giao dịch mà chúng ta kỳ vọng AI agent thực hiện trong giai đoạn đầu,” Stephanie Cohen, giám đốc chiến lược của Cloudflare, nói với CoinDesk.
Khác với thanh toán thẻ truyền thống, stablecoin có thể xử lý những giao dịch chỉ đáng vài phần trăm cent, cho phép AI agent mua dữ liệu, sức mạnh tính toán và các dịch vụ khác mà không cần con người can thiệp. Số liệu mới của Chainalysis là bằng chứng cho thấy các hệ thống thanh toán này đang được dùng nhiều hơn, dù số lượng giao dịch tự nó không đủ để xác định đâu là nhu cầu thương mại thực sự.
Phần lớn hoạt động diễn ra qua x402. Hơn 87% giao dịch x402 mà Chainalysis phân tích có giá trị từ một phần trăm cent đến 10 cent – quá nhỏ để xử lý một cách kinh tế qua mạng lưới thẻ tín dụng truyền thống.
Gia tăng nhanh nhưng giá trị còn khiêm tốn
Các con số tuyệt đối vẫn nhỏ. Trong tháng 7, x402 xử lý khoảng 75 triệu giao dịch với tổng giá trị chỉ 24 triệu USD trong 30 ngày. Nghiên cứu trước đó cũng từng đặt dấu hỏi về hoạt động có dấu hiệu nhân tạo trên mạng lưới này.
Ở nhóm ví được nạp tiền lần đầu trong quý II/2026, 89,3% nhận thêm tiền trong vòng 30 ngày, so với 70,6% ở nhóm ví được nạp lần đầu trong quý III/2025. Phân tích loại trừ những ví chỉ thực hiện thanh toán trong đúng một ngày.
Khoảng thời gian từ lúc ví nhận tiền đến giao dịch x402 đầu tiên cũng giảm mạnh, từ trung bình 73 ngày cuối năm 2025 xuống chỉ còn 18 phút trong quý III/2026.
Trung Quốc chọn hướng khác
Trung Quốc lại cho thấy một kiểu hoạt động khác. Các ví liên kết với Trung Quốc chiếm khoảng 90% số giao dịch được nhận diện địa lý cho dịch vụ bảo mật và phân tích mã nguồn, phần lớn hướng về AgentLisa – một nền tảng kiểm toán hợp đồng thông minh ứng dụng AI.
Tuy vậy, ông Jardine cảnh báo không nên coi khoảng cách đó là bằng chứng cho thấy AI mã nguồn mở đang bóp nghẹt thị trường thanh toán của châu Á.
“Đó là một cách lý giải khả dĩ, nhưng chúng tôi không đi xa đến mức nói rằng AI mã nguồn mở đang khiến thị trường suy luận on-chain của châu Á thiếu nguồn cung,” ông nói.
Các số liệu trên đo lường những giao dịch có thể nhận diện qua x402, chứ không phải toàn bộ thị trường thanh toán AI trên toàn cầu.
AI agent – những “người dùng” mới của blockchain
Trong báo cáo, Tejwani nhận định: “AI agent đang trở thành những chủ thể kinh tế, nơi mỗi agent thực chất là một ‘người dùng’ mới của blockchain.”
Hiện tại các giao dịch vẫn còn nhỏ, nhưng phát hiện của Chainalysis cho thấy phần mềm tự chủ đang bắt đầu hình thành thói quen chi tiêu riêng, với Mỹ dẫn đầu thị trường dịch vụ AI trả phí.
Câu hỏi thường gặp
Giao thức x402 là gì?
x402 là giao thức thanh toán do Coinbase ươm tạo, cho phép AI agent tự động trả tiền mã hoá cho các dịch vụ số mà không cần con người phê duyệt từng giao dịch. Giao thức này chạy trên blockchain Base và là kênh chính ghi nhận hơn 138 triệu giao dịch mà Chainalysis phân tích.
Vì sao ví liên kết với Mỹ lại chiếm tỷ trọng lớn đến vậy?
Các ví liên kết với Mỹ chiếm 88,1% số giao dịch được nhận diện địa lý cho hoạt động suy luận mô hình AI, so với 0,1% ở ví liên kết Trung Quốc. Theo trưởng bộ phận nghiên cứu Chainalysis Eric Jardine, một cách lý giải khả dĩ là nhà phát triển Trung Quốc có xu hướng dùng các mô hình mở như DeepSeek và Qwen, nên ít cần mua dịch vụ suy luận tính phí theo lưu lượng.
Quy mô giá trị của các giao dịch này lớn đến đâu?
Số lượng giao dịch lớn nhưng giá trị rất nhỏ. Trong tháng 7, x402 xử lý khoảng 75 triệu giao dịch với tổng giá trị chỉ 24 triệu USD trong 30 ngày. Hơn 87% giao dịch được phân tích có giá trị từ 0,01 cent đến 10 cent.
Stablecoin có vai trò gì trong thanh toán của AI agent?
Khác với thanh toán thẻ truyền thống, stablecoin có thể xử lý những giao dịch chỉ đáng vài phần trăm cent, nên phù hợp với kiểu thanh toán vi mô mà AI agent thực hiện khi mua dữ liệu, sức mạnh tính toán hay quyền truy cập mô hình AI. Stephanie Cohen của Cloudflare cho rằng stablecoin đặc biệt phù hợp với giai đoạn đầu này.
Những con số này có chứng minh nhu cầu thương mại thực sự không?
Chưa hẳn. Chainalysis lưu ý rằng số lượng giao dịch tự nó không đủ để xác định bao nhiêu phần là nhu cầu thương mại thực sự, và nghiên cứu trước đó từng đặt dấu hỏi về hoạt động có dấu hiệu nhân tạo trên mạng lưới. Các số liệu cũng chỉ đo lường giao dịch nhận diện được qua x402, không phải toàn bộ thị trường thanh toán AI toàn cầu.
Dịch và biên tập lại theo nguồn: CoinDesk Finance
Theo Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP ngày 09/09/2025 của Chính phủ về việc thí điểm triển khai thị trường tài sản số tại Việt Nam, Tienmahoa.Net hiện chỉ cung cấp thông tin cho độc giả quốc tế và không phục vụ người dùng tại Việt Nam cho đến khi có hướng dẫn chính thức từ cơ quan chức năng.
