Tóm tắt: Hợp đồng vĩnh cửu (perpetual futures, gọi tắt là perps) đang chi phối thị trường bitcoin và ether, chiếm tới 93% khối lượng giao dịch futures crypto. Các nghiên cứu chỉ ra rằng perps dẫn đầu trong quá trình khám phá giá, với các sàn giao dịch phi tập trung như Binance là nguồn chính. Trường hợp SpaceX là minh chứng rõ nét: các perps đã định giá IPO 75 tỷ đô la của công ty chính xác hơn cả ngân hàng đầu tư, nhưng sau đó không thể dự báo được sự sụt giảm do nguồn cung cổ phiếu. Funding rate – phí giữa các bên giao dịch – vừa là neo giữ giá, vừa là chỉ báo tâm lý, nhưng nhiều trader coi đó chỉ là chi phí. Bài học: perps rất giỏi trong việc định giá cầu, nhưng hoàn toàn mù mờ trước các yếu tố cung.
Perpetual futures là gì?
Perpetual futures (hợp đồng tương lai vĩnh cửu) là một loại phái sinh cho phép nhà đầu tư sử dụng đòn bẩy, không có ngày đáo hạn. Khác với hợp đồng tương lai truyền thống, perps không bị buộc phải khớp với giá spot tại một thời điểm nhất định. Thay vào đó, chúng sử dụng cơ chế funding rate để giữ giá sát với tài sản cơ sở.
Vai trò của perps trong khám phá giá
Nghiên cứu của Carol Alexander và cộng sự trên Tạp chí Thị trường Tài chính cho thấy perps trên các sàn phi tập trung là công cụ mạnh nhất để khám phá giá bitcoin. Các sàn futures có quản lý và spot Mỹ thường phản ứng sau. Một nghiên cứu khác xác định thị trường perp của Binance là nguồn hình thành giá chính. Tuy nhiên, một số nghiên cứu cho thấy spot vẫn dẫn đầu trong một số tần suất hoặc giai đoạn căng thẳng. Nhìn chung, xu hướng những năm gần đây nghiêng về thị trường phái sinh là nơi giá được tạo ra.
“Trong lịch sử, chúng ta thấy perps dẫn đầu chủ yếu trong các đợt tăng giá thị trường gấu,” Julio Moreno, trưởng bộ phận nghiên cứu tại CryptoQuant, nói với CoinDesk. “Ví dụ, nhu cầu perps bitcoin (cột xanh trong biểu đồ) đã dẫn đầu các đợt tăng giá tháng 1/2026 và tháng 4-5/2026. Trong các giai đoạn này, nhu cầu spot giảm trong khi nhu cầu perps mở rộng, vì vậy thị trường perps dẫn dắt giá mặc dù nhu cầu trên thị trường spot thu hẹp.”
Funding rate – phí tài trợ
Funding rate là khoản phí định kỳ (vài giờ một lần) mà bên đông đảo hơn trong giao dịch trả cho bên kia, nhằm neo giá perp về sát giá spot. Khi perp giao dịch trên spot, những người mua (long) trả cho người bán (short). Funding rate vừa là dây neo giữ hợp đồng, vừa là chỉ báo tâm lý thị trường.
Hong Yea, đồng sáng lập nền tảng giao dịch onchain Grvt, cho biết: “Chúng tôi đã khảo sát hơn 100 trader. Những người nắm giữ vị thế có niềm tin muốn sự ổn định, không phải một điểm dữ liệu khác để giải thích. Nếu bạn giữ một vị thế trong nhiều tuần, funding không cho bạn biết điều gì mới về thị trường, nó chỉ ăn vào lợi nhuận của bạn trong khi bạn chờ đúng hướng.”
Trường hợp SpaceX
SpaceX của Elon Musk đã định giá IPO kỷ lục 75 tỷ đô la ở mức 135 đô la/cổ phiếu và bắt đầu giao dịch trên Nasdaq vào ngày 12/6. Trước đó, các trader trên Binance, Coinbase, Hyperliquid đã giao dịch tiếp xúc với công ty thông qua perps trước IPO. Hyperliquid ra mắt perp SpaceX tổng hợp vào ngày 18/5, Binance ngày 21/5, Coinbase ngày 4/6, và các sàn khác sau đó. Điều đáng chú ý là độ chính xác của chúng: đêm trước khi IPO, perps trên Hyperliquid và Binance định giá tương đương khoảng 170 đô la/cổ phiếu, cao hơn nhiều so với 135 đô la của ngân hàng bảo lãnh. Ngày hôm sau, SPCX mở cửa ở 176 đô la, đóng cửa ở 161 đô la, tăng 19% – gần như chính xác như perps đã dự báo. Tuy nhiên, sau đó SPCX giảm hơn 40% so với đỉnh tháng 6, xuống còn khoảng 115 đô la. Nguyên nhân là nguồn cung: chỉ một phần nhỏ cổ phiếu được bán trong IPO, và từ ngày 6/8, khoảng 900 triệu cổ phiếu nội bộ bị khóa trở nên có thể bán.
Bài học: Perps rất giỏi trong việc định giá cầu, nhưng hoàn toàn mù mờ trước các yếu tố cung. Điều này cần được ghi nhớ mỗi khi một đợt tăng giá bitcoin bắt đầu từ funding rate trước khi lan sang spot.
Câu hỏi thường gặp
Perpetual futures là gì?
Perpetual futures là hợp đồng tương lai vĩnh cửu, không có ngày đáo hạn, cho phép giao dịch đòn bẩy. Giá được neo về sát giá spot thông qua cơ chế funding rate.
Funding rate ảnh hưởng đến giá như thế nào?
Funding rate là phí mà bên đông đảo trả cho bên kia, giúp giữ giá perp gần với giá spot. Nó cũng phản ánh tâm lý thị trường: funding dương cho thấy tâm lý lạc quan quá mức.
Tại sao perps lại định giá IPO SpaceX chính xác hơn ngân hàng?
Perps tổng hợp nhu cầu từ đám đông nhà đầu tư bán lẻ sử dụng đòn bẩy, phản ánh kỳ vọng thị trường một cách nhanh chóng và chính xác hơn so với quy trình định giá truyền thống của ngân hàng.
Perps có hạn chế gì?
Perps chỉ phản ánh cầu, không tính đến các yếu tố cung như lượng cổ phiếu niêm yết hay sự kiện mở khóa. Điều này khiến chúng dễ sai lệch khi nguồn cung thay đổi.
Làm thế nào để giao dịch perps?
Bạn có thể giao dịch perps trên các sàn phái sinh như Binance, Bybit, Hyperliquid, Coinbase,… Yêu cầu có tài khoản và hiểu rõ rủi ro đòn bẩy.
Nguồn: CoinDesk Market
Theo Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP ngày 09/09/2025 của Chính phủ về việc thí điểm triển khai thị trường tài sản số tại Việt Nam, Tienmahoa.Net hiện chỉ cung cấp thông tin cho độc giả quốc tế và không phục vụ người dùng tại Việt Nam cho đến khi có hướng dẫn chính thức từ cơ quan chức năng.
