Tóm tắt: VIVA — nhà mạng viễn thông hoạt động hơn 25 năm tại Bolivia và mới mở rộng sang Mexico — trở thành nhà mạng đầu tiên vận hành thực tế trên Iris, mạng lưới xây trên Avalanche chuyên phục vụ tất toán giao dịch và dự trữ hoạt động bằng USD cho các công ty viễn thông. Iris do Jules Miller, cựu đối tác của IBM Blockchain Ventures, điều hành; mạng lưới dùng stablecoin USDi do Agora phát hành để thanh toán và nắm giữ dự trữ bằng USD thay vì nội tệ. Iris ra mắt với cam kết 43 triệu USD từ Balesia Group. Dữ liệu McKinsey mà Iris dẫn lại cho thấy từ 2012 đến 2025, lưu lượng dữ liệu di động toàn cầu tăng hơn 50% mỗi năm, trong khi doanh thu dịch vụ của nhà mạng tăng chưa tới 1% mỗi năm. Một sản phẩm super-app của VIVA giúp giảm 33% tỷ lệ khách hàng trả trước rời mạng và tăng 35% giá trị vòng đời khách hàng. Iris dự kiến mở rộng trước tiên ở Mỹ Latinh, sau đó có thể là một phần châu Phi và châu Á.
VIVA đưa một phần hạ tầng tài chính lên chuỗi
Nhà mạng viễn thông Mỹ Latinh VIVA đang đưa một phần hạ tầng tài chính của mình lên chuỗi (onchain) thông qua Iris — mạng lưới mới với tham vọng giúp các nhà mạng di động biến quan hệ khách hàng và mạng lưới phân phối sẵn có thành dịch vụ thanh toán cùng nhiều dịch vụ tài chính khác.
VIVA hoạt động tại Bolivia hơn 25 năm và mới mở rộng sang Mexico, là nhà mạng đầu tiên vận hành thực tế trên Iris. Công ty dùng USDi — stablecoin neo theo USD do công ty hạ tầng stablecoin Agora phát hành — để tất toán giao dịch và nắm giữ phần dự trữ hoạt động đủ điều kiện bằng USD thay vì nội tệ.
Stablecoin là đồng tiền mã hoá được thiết kế để giữ giá ổn định, thường neo theo tỷ lệ 1:1 với một đồng tiền pháp định như USD, nhờ lượng tài sản dự trữ đứng sau.
Onchain (lên chuỗi) nghĩa là đưa tài sản, giao dịch hoặc quy trình nghiệp vụ lên chạy trực tiếp trên blockchain, thay vì chỉ lưu trong hệ thống nội bộ của doanh nghiệp.
Iris: mạng tài chính dành cho các nhà mạng viễn thông
Iris do Jules Miller — cựu đối tác tại IBM Blockchain Ventures, người từng tham gia thành lập nhóm đầu tư blockchain của IBM — làm CEO.
“Iris là mạng tài chính dành cho các nhà mạng viễn thông,” Miller nói với CoinDesk trong một cuộc phỏng vấn. Theo bà, nhà mạng có thể kết nối hệ thống định danh, tính cước và phân phối hiện hữu của mình vào mạng lưới, kích hoạt các dịch vụ khác nhau và tất toán bằng USD mà không phải thay thế hạ tầng lõi.
“Chúng tôi đã đầu tư mạnh để hiện đại hoá mạng lưới và đưa khách hàng vào nền kinh tế số. Iris cho phép chúng tôi thu thêm doanh thu từ khoản đầu tư đó và phát triển thành một nền tảng, mà không phải thay thế các hệ thống mà hoạt động kinh doanh hiện tại đang chạy,” CEO VIVA Ryan Alvarez cho biết trong một tuyên bố.
Cam kết 43 triệu USD và bài toán kinh tế của nhà mạng
Iris ra mắt với cam kết 43 triệu USD từ Balesia Group, một family office có các hoạt động viễn thông trải khắp châu Mỹ.
Family office là công ty quản lý tài sản riêng cho một hoặc một vài gia đình giàu có, thường đầu tư dài hạn và đầu tư trực tiếp vào doanh nghiệp.
Đặt cược lớn hơn ở đây là các nhà mạng có thể thu về nhiều hơn từ chính hạ tầng mà họ đã bỏ ra hàng chục năm để xây dựng.
Những con số đáng chú ý
- Từ 2012 đến 2025, lưu lượng dữ liệu di động toàn cầu tăng hơn 50% mỗi năm.
- Doanh thu dịch vụ của các nhà mạng chỉ tăng chưa tới 1% mỗi năm trong cùng giai đoạn.
- Iris ra mắt với cam kết 43 triệu USD từ Balesia Group.
- VIVA hoạt động tại Bolivia hơn 25 năm và mới mở rộng sang Mexico.
- Super-app của VIVA giúp giảm 33% tỷ lệ khách hàng trả trước rời mạng và tăng 35% giá trị vòng đời khách hàng.
Vì sao thị trường mới nổi là điểm khởi đầu?
Các nhà mạng viễn thông sở hữu thứ mà ứng dụng tài chính thường phải chi rất nhiều tiền để xây dựng: khách hàng, danh tính đã xác minh và kênh phân phối. Điều này đặc biệt có sức mạnh ở các thị trường mới nổi.
“Ở Mỹ, nhà mạng chỉ như một tuyến đường trong nhiều tuyến đường,” John Nahas, Giám đốc Kinh doanh của Ava Labs, nói với CoinDesk. Ngược lại, ở những thị trường như Bolivia, “nhà mạng di động thường là tuyến đường mà người ta làm mọi thứ trên đó”.
Đó là lý do Iris dự kiến tập trung mở rộng ban đầu ở Mỹ Latinh, và có thể là một phần châu Phi và châu Á, thay vì thị trường Mỹ, theo Nahas.
VIVA là phép thử sớm cho câu hỏi liệu mô hình này có mang lại hiệu quả kinh tế tốt hơn cho nhà mạng hay không. Nahas cho biết một sản phẩm super-app mà VIVA sử dụng đã giúp giảm 33% tỷ lệ khách hàng di động trả trước rời mạng, đồng thời tăng 35% giá trị vòng đời của họ.
“Khi bạn bắt đầu thấy những con số như thế này, mọi thứ trở nên rất hợp lý,” ông nói, đồng thời cho biết Iris hiện cần thêm nhiều nghiên cứu tình huống thực tế.
Tỷ lệ rời mạng (churn rate) là tỷ lệ khách hàng ngừng sử dụng dịch vụ trong một khoảng thời gian nhất định; chỉ số này càng thấp thì doanh nghiệp càng giữ được doanh thu ổn định.
Stablecoin đứng sau các nhà mạng viễn thông
Iris chạy trên một Avalanche Layer 1 chuyên dụng, giúp mạng lưới này tự chủ về yêu cầu tất toán, vận hành và tuân thủ. USDi đóng vai trò tài sản tất toán, đồng thời cho VIVA lựa chọn nắm giữ phần dự trữ hoạt động đủ điều kiện bằng USD.
Avalanche Layer 1 là một blockchain riêng do tổ chức tự vận hành, được xây dựng trên nền công nghệ của Avalanche, cho phép đơn vị triển khai tự quyết định các quy tắc tất toán, vận hành và tuân thủ của mình.
Trong trường hợp của VIVA, việc dùng stablecoin neo USD để tất toán cũng đồng nghĩa với việc có thêm lựa chọn nắm giữ dự trữ hoạt động đủ điều kiện bằng USD — điều đặc biệt có ý nghĩa ở những thị trường có nội tệ biến động mạnh.
Thương vụ này nối tiếp các ứng dụng doanh nghiệp khác của Avalanche. Tập đoàn thương mại Hàn Quốc POSCO gần đây đã đưa các khoản phải thu thương mại lên mạng lưới này, trong khi hãng ô tô Hyundai đang đưa hệ thống chuyển tiền nội bộ dựa trên stablecoin, sử dụng USD và USDT (USDT 0,9996 USD), giữa các pháp nhân tại Mỹ và Mexico tiến gần tới giai đoạn sẵn sàng vận hành.
Chiến lược “blockchain vô hình” với khách hàng
Ông Nahas của Ava Labs cho biết cách bố trí này là một phần trong nỗ lực rộng lớn hơn nhằm đưa các doanh nghiệp đã thành danh lên chuỗi, trong khi giữ cho blockchain gần như vô hình trước khách hàng. Một tài khoản viễn thông về mặt hiệu quả có thể trở thành một ví, USD di chuyển dưới dạng stablecoin và các sản phẩm tài chính chạy ở phía sau.
Cách tiếp cận đó hợp với xuất thân của bà Miller trong lĩnh vực blockchain doanh nghiệp. Bà cho biết mình đã tìm kiếm từ lâu những “doanh nghiệp thật làm việc thật và thực sự cần blockchain”, thay vì những dự án phát hành token trước rồi mới đi tìm bài toán kinh doanh sau.
Bà Miller cho biết thêm, Iris hiện đang trao đổi với nhiều nhà mạng viễn thông khác trên thế giới khi tìm cách bổ sung thêm nhà mạng và dịch vụ vào mạng lưới.
Câu hỏi thường gặp
Iris là gì và VIVA giữ vai trò gì trong mạng lưới này?
Iris là mạng lưới xây trên Avalanche, chuyên phục vụ các nhà mạng viễn thông tất toán giao dịch và nắm giữ dự trữ hoạt động bằng USD. VIVA — nhà mạng hoạt động hơn 25 năm tại Bolivia và mới mở rộng sang Mexico — là nhà mạng đầu tiên vận hành thực tế trên Iris, dùng stablecoin USDi để tất toán giao dịch và nắm giữ dự trữ đủ điều kiện bằng USD thay vì nội tệ.
Vì sao các nhà mạng viễn thông lại quan tâm đến stablecoin và blockchain?
Theo dữ liệu McKinsey mà Iris dẫn lại, từ 2012 đến 2025 lưu lượng dữ liệu di động toàn cầu tăng hơn 50% mỗi năm nhưng doanh thu dịch vụ của nhà mạng tăng chưa tới 1% mỗi năm. Các nhà mạng đã sở hữu khách hàng, danh tính đã xác minh và mạng lưới phân phối — những thứ mà ứng dụng tài chính phải chi rất nhiều tiền để xây — nên họ có thể biến hạ tầng sẵn có thành dịch vụ thanh toán và tài chính, tạo thêm doanh thu mà không phải thay thế hệ thống lõi.
USDi là gì và VIVA dùng nó như thế nào?
USDi là stablecoin neo theo đồng USD do công ty hạ tầng stablecoin Agora phát hành, được Iris dùng làm tài sản tất toán. Với VIVA, việc dùng USDi cho tất toán cũng đồng nghĩa công ty có thêm lựa chọn nắm giữ phần dự trữ hoạt động đủ điều kiện bằng USD — đặc biệt quan trọng ở những thị trường có nội tệ biến động mạnh.
Khoản cam kết 43 triệu USD đến từ đâu và nhằm mục đích gì?
Iris ra mắt với cam kết 43 triệu USD từ Balesia Group, một family office có các hoạt động viễn thông trải khắp châu Mỹ. Khoản đầu tư này thể hiện đặt cược rằng các nhà mạng có thể thu về nhiều giá trị kinh tế hơn từ hạ tầng mà họ đã xây dựng trong nhiều thập kỷ.
Iris dự kiến mở rộng ra những thị trường nào?
Theo ông John Nahas, Giám đốc Kinh doanh của Ava Labs, Iris dự kiến tập trung mở rộng ban đầu ở Mỹ Latinh và có thể là một phần châu Phi và châu Á, thay vì thị trường Mỹ — bởi ở những thị trường như Bolivia, nhà mạng di động thường là hạ tầng mà người dân dùng cho mọi hoạt động.
Nguồn: CoinDesk Finance
Theo Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP ngày 09/09/2025 của Chính phủ về việc thí điểm triển khai thị trường tài sản số tại Việt Nam, Tienmahoa.Net hiện chỉ cung cấp thông tin cho độc giả quốc tế và không phục vụ người dùng tại Việt Nam cho đến khi có hướng dẫn chính thức từ cơ quan chức năng.
