Tóm tắt: Gần một năm sau cú sụp đổ tháng 10/2025 khiến khoảng 19 tỷ USD bị thanh lý trên thị trường crypto, giới phân tích vẫn cảnh báo những rủi ro đứng sau đợt bán tháo chưa hề biến mất. Giao dịch đòn bẩy và các vị thế đặt cược quá tập trung vẫn là động lực chính của giá bitcoin ngắn hạn, ngay cả khi nhà giao dịch nay có công cụ tốt hơn để theo dõi rủi ro. Chuyên gia khuyến nghị tránh đòn bẩy, theo dõi sát tâm lý thị trường cùng dữ liệu phái sinh, và cân nhắc tự lưu ký tài sản. Cú sụp đổ cũng làm lung lay giả định về chu kỳ bốn năm gắn với halving, khi các yếu tố kinh tế và chính trị ngày càng đóng vai trò lớn hơn. Dù vậy, thị trường bitcoin vẫn trụ vững: “đã uốn cong, nhưng không gãy”.
Một năm sau cú sụp đổ 19 tỷ USD
Chỉ vài ngày sau khi lập đỉnh lịch sử trên 126.000 USD, vào ngày 10/10/2025, bitcoin (BTC) lao dốc từ khoảng 122.000 USD xuống 105.000 USD, với phần lớn mức giảm diễn ra chỉ trong vài phút. Cú sụp đổ đã kích hoạt khoảng 19 tỷ USD bị thanh lý trên khắp thị trường crypto, khiến nhà giao dịch trở tay không kịp sau nhiều tháng đặt cược vào đà tăng.
Thanh lý (liquidation) là việc sàn giao dịch buộc đóng một vị thế đòn bẩy khi khoản ký quỹ của nhà giao dịch không còn đủ để duy trì khoản lỗ, thường diễn ra tự động khi giá đi ngược hướng đặt cược.
Dù đợt bán tháo làm rung chuyển niềm tin của thị trường, những điều kiện góp phần tạo ra nó vẫn chưa biến mất.
“Đó chỉ là một đỉnh thị trường rất nhanh và dữ dội mà chúng tôi không lường trước được,” Mark Connors của Risk Dimensions, người từng phụ trách sản phẩm định vị vị thế tại quỹ đầu cơ thuộc Credit Suisse, nhận xét.
“Việc định vị vị thế quan trọng vào thời điểm đó, và nó vẫn quan trọng cho tới hôm nay,” ông nói trong một cuộc phỏng vấn.
Điều gì đứng sau cú sụp đổ?
Trước khi cú sụp đổ xảy ra, hợp đồng mở đã ở gần mức cao nhất lịch sử và nhà giao dịch dồn dập vào các vị thế tăng giá, đặt cược rằng bitcoin sẽ tiếp nối chu kỳ bốn năm quen thuộc để lập đỉnh mới.
Hợp đồng mở (open interest) là tổng số hợp đồng phái sinh chưa được tất toán trên thị trường, phản ánh lượng tiền đang hiện diện trong các vị thế.
Đòn bẩy (leverage) là việc vay thêm vốn từ sàn để mở vị thế lớn hơn số tiền ký quỹ thực có, qua đó khuếch đại cả lợi nhuận lẫn thua lỗ.
“Mọi người đều ý thức rõ, giống như tôi, rằng họ đang rất hưng phấn vì đây là thời điểm để bứt phá,” Connors nói. “Chúng tôi tin rằng giá sẽ lên mức 250.000 – 300.000, thậm chí 400.000 USD dựa trên các chu kỳ trước.”
Thay vào đó, thị trường quay lưng lại với họ. “Biến động rõ ràng không đến từ dữ liệu onchain. Ý tôi là, tất cả đều đến từ phái sinh,” ông nói. “Vậy nên bitcoin ‘trên giấy’ một lần nữa vẫn sống khỏe và chi phối giá ngắn hạn.” Bài học, theo ông, là giá bitcoin có thể bị chi phối bởi các đặt cược đòn bẩy nhiều không kém nhu cầu thực sự đối với tài sản.
Phái sinh vẫn nắm quyền chi phối giá ngắn hạn
Điều đó gần như chưa thay đổi trong một năm qua. Hợp đồng tương lai vĩnh viễn vẫn là phần lớn hoạt động giao dịch crypto. Các sàn cũng có động lực tài chính mạnh mẽ để tiếp tục cung cấp sản phẩm đòn bẩy.
Hợp đồng tương lai vĩnh viễn (perpetual futures) là công cụ phái sinh cho phép nhà giao dịch đặt cược vào biến động giá bitcoin mà không cần sở hữu tài sản và không có ngày đáo hạn cố định.
Tuy vậy, nhà giao dịch có thể đang được trang bị tốt hơn để xử lý rủi ro. “Dữ liệu đang ngày càng mô tả rõ hơn cấu trúc thị trường,” Connors lập luận, chỉ ra khả năng quan sát sổ lệnh và vị thế đã được cải thiện. “Nhiều thông tin hơn đồng nghĩa với độ chắc chắn cao hơn, biến động thấp hơn.”
Chuyên gia khuyên nhà giao dịch làm gì?
Chris Sullivan, đồng sáng lập Hyperion Decimus, cho rằng nhà giao dịch có thể chủ động bảo vệ mình khỏi kiểu thua lỗ như hồi tháng 10 năm ngoái. Lời khuyên của ông bắt đầu bằng việc tránh đòn bẩy và theo dõi sát các chỉ báo quan trọng:
- Hợp đồng mở (open interest) — số lượng hợp đồng phái sinh đang lưu hành.
- Lãi suất tài trợ (funding rate) — chi phí nắm giữ vị thế trong hợp đồng tương lai vĩnh viễn.
- Tâm lý thị trường — mức độ hưng phấn hay bi quan của đám đông.
- Tránh sử dụng đòn bẩy trong mọi trường hợp.
Lãi suất tài trợ (funding rate) là khoản phí định kỳ mà bên giữ vị thế dài hoặc ngắn trong hợp đồng tương lai vĩnh viễn phải trả cho bên còn lại, phản ánh mức độ thị trường đang nghiêng về một phía.
Kết hợp lại, những chỉ báo này giúp nhà giao dịch nhận ra khi thị trường đã đi quá xa về một hướng. Sullivan cũng khuyến nghị giữ sự kiên nhẫn khi các chỉ số này chạm vùng cực đoan, bất kể nhà giao dịch đang đặt cược giá tăng hay giảm.
Với những người nắm giữ bitcoin dài hạn, ông khuyên nên mua tài sản, chuyển nó ra khỏi sàn và tự lưu ký thay vì để trên nền tảng giao dịch.
Tự lưu ký (self-custody) là việc nhà đầu tư tự nắm giữ khoá riêng tư và tài sản trong ví của mình, thay vì giao cho sàn hay bên thứ ba quản lý.
Điều đó không có nghĩa là một cú sụp đổ khác đã bị loại trừ. “Chắc chắn vẫn có khả năng xảy ra một ngày 10/10 nữa,” Connors cảnh báo. “Các sản phẩm đòn bẩy vẫn chưa biến mất.”
Chu kỳ bốn năm không còn đáng tin như trước
Cú sụp đổ cũng thách thức một trong những giả định được tin tưởng rộng rãi nhất về bitcoin: rằng chu kỳ bốn năm, gắn với halving phần thưởng khai thác, có thể là kim chỉ nam đáng tin cậy cho giá trong tương lai.
Halving là sự kiện diễn ra định kỳ khoảng bốn năm một lần, khi phần thưởng dành cho thợ đào bitcoin bị cắt giảm một nửa, làm chậm tốc độ tạo ra bitcoin mới.
“Tất cả chúng tôi, kể cả tôi, đều bị đánh lệch hướng,” Connors nói. “Chu kỳ bốn năm không chết; nó đã thay đổi, và chúng ta không thể dựa vào nó để lấy tín hiệu nhiều như trước.” Ông hiện tin rằng các yếu tố kinh tế và chính trị có thể đóng vai trò lớn hơn trong chu kỳ bitcoin so với suy nghĩ trước đây. Trong khi đó, sự phát triển của các sản phẩm đầu tư tổ chức chưa thay thế được ảnh hưởng của thị trường phái sinh lên giá ngắn hạn.
Thị trường uốn cong nhưng không gãy
Dù có nhiều thay đổi kể từ tháng 10/2025, Connors nhận thấy một khác biệt quan trọng giữa cú sụp đổ và giai đoạn sau đó. “Tôi nghĩ một năm sau, chúng ta đã học được cách chú ý hơn tới cấu trúc thị trường,” ông nói.
Và bất chấp thiệt hại, thị trường bitcoin vẫn tồn tại. “Thị trường đã uốn cong; nó không gãy.”
Câu hỏi thường gặp
Điều gì đã gây ra cú sụp đổ 19 tỷ USD của bitcoin vào tháng 10/2025?
Ngày 10/10/2025, chỉ vài ngày sau khi lập đỉnh trên 126.000 USD, bitcoin lao dốc từ khoảng 122.000 USD xuống 105.000 USD, phần lớn mức giảm diễn ra trong vài phút. Cú sụp đổ kích hoạt khoảng 19 tỷ USD bị thanh lý, khi hợp đồng mở ở gần mức cao lịch sử và nhà giao dịch dồn dập vào các vị thế tăng giá.
Vì sao đòn bẩy nguy hiểm với nhà giao dịch crypto?
Đòn bẩy cho phép mở vị thế lớn hơn số tiền ký quỹ thực có, khuếch đại cả lợi nhuận lẫn thua lỗ. Khi giá đi ngược hướng, sàn sẽ buộc thanh lý vị thế, khiến nhà giao dịch mất tiền rất nhanh — đúng như những gì đã diễn ra trong cú sụp đổ tháng 10/2025.
Nhà giao dịch nên theo dõi chỉ báo nào để phòng rủi ro?
Chuyên gia khuyến nghị theo dõi hợp đồng mở (open interest), lãi suất tài trợ (funding rate) và tâm lý thị trường. Những chỉ báo này giúp nhận ra khi thị trường đã nghiêng quá xa về một hướng, đồng thời nên giữ sự kiên nhẫn khi chúng chạm vùng cực đoan.
Chu kỳ bốn năm của bitcoin có còn đáng tin?
Theo Mark Connors, chu kỳ bốn năm gắn với halving “không chết; nó đã thay đổi”, và giới đầu tư không thể dựa vào nó để lấy tín hiệu nhiều như trước. Ông cho rằng các yếu tố kinh tế và chính trị có thể đóng vai trò lớn hơn trong chu kỳ bitcoin so với suy nghĩ trước đây.
Tự lưu ký có cần thiết với người nắm giữ bitcoin dài hạn?
Chris Sullivan khuyên người nắm giữ dài hạn nên mua bitcoin, chuyển tài sản ra khỏi sàn và tự lưu ký thay vì để trên nền tảng giao dịch. Tự lưu ký giúp nhà đầu tư nắm khoá riêng tư của mình, giảm rủi ro phụ thuộc vào bên thứ ba.
Dịch và biên tập lại theo nguồn: CoinDesk Market
Theo Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP ngày 09/09/2025 của Chính phủ về việc thí điểm triển khai thị trường tài sản số tại Việt Nam, Tienmahoa.Net hiện chỉ cung cấp thông tin cho độc giả quốc tế và không phục vụ người dùng tại Việt Nam cho đến khi có hướng dẫn chính thức từ cơ quan chức năng.
