Tóm tắt nhanh: Citrini Research – công ty nghiên cứu có tiếng được giới đầu tư Phố Wall theo dõi – vừa công bố báo cáo dài 79 trang mang tên “Breaking the Wall”, khẳng định blockchain cuối cùng đã tìm được lý do tồn tại của mình: đưa cổ phiếu, trái phiếu, tín dụng và hàng hoá lên chuỗi. Theo Citrini, token hoá giúp tài sản tài chính vận hành như phần mềm: di chuyển giữa các ứng dụng, làm tài sản thế chấp, được cho vay hoặc cắm vào sản phẩm tài chính khác mà không cần mỗi nền tảng tự xây lại hạ tầng lưu ký và thanh toán. Nhưng câu hỏi lớn hơn – và khó hơn – là ai thực sự kiếm được tiền từ xu hướng này. Các chuyên gia được phỏng vấn chỉ ra nhiều nhóm hưởng lợi khác nhau: nhà cung cấp hạ tầng, nền tảng phân phối, các giao thức DeFi, hay đơn giản nhất là chính các blockchain lưu trữ tài sản thực (RWA). Arthur Hayes của Maelstrom thì cho rằng “ghi sổ kế toán tốt hơn” chưa tạo ra giá trị, và câu chuyện lớn nhất có thể là các AI agent tự vận hành dịch vụ tài chính.
Citrini và cú chuyển mình của token hoá
Những người đam mê tiền mã hoá đã dành nhiều năm khẳng định rằng tài chính – cổ phiếu, trái phiếu và các tài sản tài chính khác – rồi sẽ chuyển lên blockchain. Giờ đây, một công ty nghiên cứu có ảnh hưởng, được giới đầu tư Phố Wall để ý, đã lên tiếng ủng hộ luận điểm đó.
Citrini Research, vốn được biết đến với các nghiên cứu về công nghệ, AI và xu hướng thị trường hơn là việc cổ vũ crypto, tuần trước đã dành báo cáo 79 trang mang tên “Breaking the Wall” cho chủ đề token hoá.
Token hoá là việc chuyển quyền sở hữu một tài sản trong thế giới thực (cổ phiếu, trái phiếu, quỹ, bất động sản, hàng hoá…) thành token số ghi nhận trên blockchain, cho phép tài sản đó được giao dịch, chuyển nhượng hoặc dùng làm tài sản thế chấp 24/7.
Bản thân báo cáo không còn là tin mới, nhưng lập luận bên trong đáng để suy ngẫm, vì nó cho thấy cuộc trò chuyện đã tiến xa đến mức nào.
Trong nhiều năm, crypto xây dựng hạ tầng ngày càng tinh vi để giao dịch, cho vay và luân chuyển tiền tệ, trong khi phần lớn tài sản mà nhà đầu tư thực sự muốn sở hữu – cổ phiếu, trái phiếu, tín dụng và hàng hoá – vẫn nằm trong hệ thống tài chính truyền thống. Nay những tài sản đó bắt đầu di chuyển sang hệ thống đường ray mà crypto đã mất hơn một thập kỷ để xây dựng.
Citrini tóm gọn trong một câu: “Blockchain cuối cùng đã tìm thấy lý do tồn tại của mình.”
Vì sao câu chuyện này quan trọng
Dù muốn hay không, một trong những chỉ trích lâu đời nhất dành cho crypto và blockchain là nó giống như một giải pháp đang đi tìm vấn đề để giải quyết.
Đã có sàn giao dịch phi tập trung, giao thức cho vay tự động, ví crypto và hệ thống đường ống tài chính ngày càng phức tạp. Nhưng nếu tất cả những thứ đó chủ yếu chỉ dùng để giao dịch đồng tiền mã hoá này với đồng khác, thì câu hỏi hiển nhiên vẫn là: hạ tầng đó được xây dựng để làm gì?
Token hoá có thể cuối cùng đã đưa ra một câu trả lời thuyết phục. Trái phiếu chính phủ Mỹ, tín dụng, cổ phiếu, các quỹ và nhiều tài sản khác đang ngày càng được đưa lên chuỗi. Điểm đáng chú ý không chỉ là nhà đầu tư có thể giao dịch cổ phiếu Nvidia lúc 2 giờ sáng Chủ nhật.
Lập luận thú vị hơn của Citrini là token hoá có thể khiến tài sản tài chính hành xử giống phần mềm hơn: di chuyển giữa các ứng dụng, đóng vai trò tài sản thế chấp, được vay dựa trên, hoặc được cắm vào các sản phẩm tài chính khác mà mỗi nền tảng không phải xây lại từ đầu hạ tầng lưu ký và thanh toán.
RWA (Real-World Assets – tài sản thực) là các tài sản tài chính truyền thống như trái phiếu, tín dụng, cổ phiếu hay hàng hoá được đưa lên blockchain dưới dạng token.
Các mảnh ghép cũng đang dần khớp lại. Stablecoin đưa tiền mặt lên chuỗi.
Stablecoin là loại tiền mã hoá được neo giá theo một tài sản tham chiếu (thường là USD) để giữ giá trị ổn định.
Ví, sàn giao dịch và các giao thức DeFi đã trưởng thành.
DeFi (Decentralized Finance – tài chính phi tập trung) là hệ sinh thái các dịch vụ tài chính (giao dịch, cho vay, thanh toán…) vận hành bằng hợp đồng thông minh trên blockchain, không cần trung gian truyền thống.
Các nền tảng giao dịch hướng tới nhà đầu tư cá nhân như Robinhood (HOOD), Coinbase (COIN) và nhiều cái tên khác mang lại kênh phân phối. Và các nhà quản lý – ở Mỹ cũng như trên toàn cầu – đang bắt đầu mở đường rõ ràng hơn cho chứng khoán được token hoá gia nhập thị trường.
Vì sao đây là bước ngoặt lớn
Citrini không phải là đơn vị đầu tiên phát hiện ra token hoá. Giới đầu tư thuần crypto đã nói về tài sản thực (RWA) nhiều năm nay.
Điểm khác biệt nằm ở việc một công ty nghiên cứu được theo dõi rộng rãi, đứng ngoài “bong bóng” crypto, đã dịch luận điểm này sang ngôn ngữ mà các nhà đầu tư lớn quan tâm nhất: thực sự kiếm tiền ở đâu?
Điều đó không hiển nhiên như nghe tưởng. Citrini lập luận token hoá có thể nâng đỡ toàn bộ hệ sinh thái crypto, nhưng việc nhiều tài sản hơn lên chuỗi không tự động khiến bitcoin (BTC, quanh 81.401,62 USD), ether (ETH, khoảng 2.416,29 USD) hay bất kỳ blockchain nào lưu trữ chúng trở thành khoản đầu tư tốt nhất.
Arthur Hayes – đồng sáng lập BitMEX, hiện là giám đốc đầu tư của Maelstrom – đặt vấn đề thẳng thắn hơn.
Ông cho biết trong một cuộc phỏng vấn gần đây với The Rollup rằng token hoá RWA đã được bàn tới cả thập kỷ, và việc chỉ lấy một chứng khoán vốn đã nằm trong cơ sở dữ liệu số rồi ghi lại ở một nơi khác không nhất thiết tạo ra nhiều giá trị.
“Được rồi, làm sổ sách tốt hơn. Cảm ơn nhé,” Hayes nói. “Rốt cuộc các bạn kiếm tiền ở đâu trong câu chuyện token hoá?”
Những câu trả lời khả dĩ
Có vài hướng trả lời. Cổ phiếu được token hoá có thể tạo ra phí phát hành, doanh thu giao dịch, nhu cầu stablecoin, hoạt động cho vay và việc sử dụng làm tài sản thế chấp – nhưng phần kinh tế đó có thể rơi vào những nơi rất khác nhau.
- Nhà cung cấp hạ tầng: Christian Magoon, CEO của Amplify ETFs – đơn vị quản lý quỹ TKNQ tập trung vào token hoá – cho rằng các nhà cung cấp hạ tầng có thể trở thành “trạm thu phí trên những con đường thu phí của blockchain”.
- Bên phân phối: Giá trị có thể tương đương, nằm ở Coinbase, Robinhood, các ngân hàng và nền tảng quản lý tài sản đã có sẵn quan hệ khách hàng.
- Các giao thức sau khi tài sản lên chuỗi: Jeff Dorman, giám đốc đầu tư của Arca, dự báo bản thân quá trình token hoá sẽ ngày càng bị hàng hoá hoá khi cạnh tranh tăng. Phần kinh tế “dính” hơn xuất hiện sau khi tài sản đã lên chuỗi – khi nó bắt đầu giao dịch, được cho vay hoặc dùng làm thế chấp.
- Các mạng lưới nền tảng: Zach Pandl, trưởng bộ phận nghiên cứu tài sản số tại Grayscale, cho rằng cách đặt cược đơn giản nhất là sở hữu chính các mạng lưới lưu trữ RWA và xử lý giao dịch.
Theo Dorman, nhóm hưởng lợi tiềm năng trải từ Securitize (SECZ) đến các giao thức crypto như Hyperliquid – nơi giao dịch trên blockchain –, nền tảng cho vay phi tập trung Aave (AAVE, quanh 153,65 USD) và sàn giao dịch phi tập trung Aerodrome (AERO).
Pandl của Grayscale nói với CoinDesk: “Cách trực tiếp nhất để định vị danh mục đầu tư cho xu hướng lớn token hoá là sở hữu các mạng lưới lưu trữ RWA và xử lý giao dịch. Những người dẫn đầu ngành hiện nay là Ethereum, BNB Chain (BNB, khoảng 717,61 USD) và Solana (SOL).”
Ông cũng cho rằng các mạng khác có thể tạo vai trò riêng. Avalanche (AVAX) và Canton (CC, khoảng 0,1049 USD) đã theo đuổi cách tiếp cận thiên về định chế khi xử lý tài sản token hoá, và có thể hưởng nhu cầu tăng lên khi ngân hàng cùng các nhà quản lý tài sản đưa nhiều hoạt động lên chuỗi hơn.
Câu chuyện lớn hơn: AI agent vận hành tài chính
Đó cũng là nơi Hayes nhìn thấy một câu chuyện lớn hơn nhiều, có thể biến token hoá thành thứ hơn cả “sổ sách tốt hơn”: các AI agent vận hành dịch vụ tài chính.
“Tôi nghĩ câu chuyện hay nhất tôi muốn kể là các AI agent sẽ vận hành toàn bộ dịch vụ tài chính của bạn,” Hayes nói.
Hãy hình dung phần mềm liên tục tái cân bằng danh mục của bạn, chuyển tiền nhàn rỗi sang nơi có lợi suất cao hơn, tìm một khoản vay rẻ hơn hoặc dịch chuyển tài sản thế chấp khi điều kiện thị trường thay đổi. Những agent đó sẽ cần tiền và các khoản đầu tư mà chúng có thể truy cập bằng lập trình, 24/7, mà không cần con người bấm xác nhận từng giao dịch.
Điều đó trông rất giống hạ tầng mà crypto đã dành nhiều năm xây dựng: tài sản lập trình được, thị trường hoạt động liên tục, cho vay bằng hợp đồng thông minh và thanh toán gần như tức thời.
Hợp đồng thông minh (smart contract) là đoạn mã tự động thực thi các điều khoản giao dịch trên blockchain khi điều kiện định trước được thoả mãn, không cần bên trung gian.
Citrini cũng đi đến lập luận tương tự, cho rằng tài sản token hoá thực chất chuyển các sản phẩm tài chính sang định dạng “bản địa máy” mà AI agent có thể làm việc cùng.
Tuy vậy, vẫn còn nhiều dư địa để danh sách người thắng cuộc thay đổi. Magoon của Amplify nhấn mạnh thị trường vẫn “cực kỳ sớm”, khi tài sản token hoá còn rất nhỏ so với thị trường tài chính toàn cầu.
“Chặng đường dài phía trước làm tăng khả năng những người thắng cuộc trong tương lai có thể khác với những cái tên dẫn đầu hôm nay,” ông nói.
Câu hỏi thường gặp
Báo cáo của Citrini Research nói gì về token hoá?
Trong báo cáo 79 trang “Breaking the Wall”, Citrini lập luận blockchain đã tìm được lý do tồn tại khi cổ phiếu, trái phiếu, tín dụng, quỹ và hàng hoá bắt đầu chuyển lên chuỗi, giúp tài sản tài chính vận hành linh hoạt như phần mềm.
Vì sao token hoá được xem là bước ngoặt với blockchain?
Trước đây crypto bị chỉ trích là “giải pháp đi tìm vấn đề” vì chủ yếu dùng để giao dịch coin với nhau. Token hoá đưa tài sản mà nhà đầu tư thực sự muốn sở hữu lên chuỗi, tạo ra nhu cầu sử dụng hạ tầng có thật.
Những công ty, giao thức và mạng lưới nào được nêu tên là hưởng lợi?
Các cái tên được nhắc gồm Securitize, Hyperliquid, Aave, Aerodrome, Coinbase, Robinhood, quỹ TKNQ của Amplify ETFs, cùng các mạng Ethereum, BNB Chain, Solana, Avalanche và Canton.
Arthur Hayes đặt vấn đề gì với token hoá?
Hayes cho rằng chỉ ghi lại một chứng khoán vốn đã ở dạng số sang nơi khác không tạo thêm nhiều giá trị, và câu hỏi thực sự là tiền được tạo ra ở đâu. Ông nhìn thấy cơ hội lớn hơn ở việc các AI agent vận hành dịch vụ tài chính.
Vì sao người thắng cuộc có thể thay đổi trong tương lai?
Theo CEO Amplify ETFs Christian Magoon, thị trường vẫn ở giai đoạn cực kỳ sớm và khối lượng tài sản token hoá còn rất nhỏ so với thị trường tài chính toàn cầu, nên chặng đường dài phía trước có thể sinh ra những cái tên dẫn đầu mới.
Dịch và biên tập lại theo nguồn: CoinDesk Finance
Theo Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP ngày 09/09/2025 của Chính phủ về việc thí điểm triển khai thị trường tài sản số tại Việt Nam, Tienmahoa.Net hiện chỉ cung cấp thông tin cho độc giả quốc tế và không phục vụ người dùng tại Việt Nam cho đến khi có hướng dẫn chính thức từ cơ quan chức năng.
