Chín công ty trong lĩnh vực crypto vừa ra mắt Quantum Alliance (Liên minh Lượng tử) nhằm cùng nhau xây dựng các tiêu chuẩn bảo mật chung cho bitcoin, Ethereum và các mạng blockchain khác, trong bối cảnh giới nghiên cứu cảnh báo rằng máy tính lượng tử trong tương lai có thể phá vỡ lớp bảo vệ của ví tiền mã hoá. Liên minh ước tính khoảng 6,4 triệu bitcoin — tương đương 30,2% nguồn cung — đã để lộ khoá công khai và có thể nằm trong tầm ngắm, trong đó khoảng 1,1 triệu bitcoin được cho là thuộc về Satoshi Nakamoto. Tuy nhiên, cảnh báo đi kèm một lưu ý quan trọng: chưa có cỗ máy lượng tử nào hiện nay đủ mạnh để làm được điều đó.
Các chuyên gia vẫn bất đồng về thời điểm mối đe doạ trở thành hiện thực — một số cho rằng năm 2028 là kịch bản hoàn toàn có thể xảy ra, số khác tin rằng còn xa hơn. Song song đó, những đề xuất đóng băng, di chuyển hoặc đặt số bitcoin dễ bị tổn thương vào một quỹ tín thác đang làm dấy lên lo ngại về quyền sở hữu tài sản và tính trung lập của mạng lưới. Bất kỳ nâng cấp bảo mật nào cũng sẽ cần sự đồng thuận rộng khắp từ lập trình viên, thợ đào, nhà cung cấp ví, sàn giao dịch cho tới người dùng.
Nội dung chi tiết
Ai sẽ nắm 1,1 triệu bitcoin của Satoshi Nakamoto?
Câu hỏi ai sẽ là người sở hữu 1,1 triệu bitcoin được cho là của Satoshi Nakamoto — và rộng hơn là hàng triệu bitcoin khác đang gặp rủi ro nếu máy tính lượng tử đủ mạnh để phá vỡ lớp bảo vệ — đã là đề tài tranh luận gay gắt suốt một thời gian dài.
Christopher Smith, CEO của Quantus, một blockchain layer-1 kháng lượng tử, cho rằng bên nào phát triển công nghệ đó trước tiên có thể sẽ lấy được số token trị giá hàng tỷ USD này, thậm chí với sự hậu thuẫn của chính phủ.
Kịch bản dễ xảy ra nhất là bên nào có được CRQC đầu tiên sẽ lấy chúng, và nhiều khả năng là với sự chấp thuận của chính phủ nước đó. Hy vọng đó là một chính phủ ưa bitcoin.
CRQC (Cryptographically Relevant Quantum Computer) là máy tính lượng tử đủ mạnh để phá vỡ các hệ mật mã đang được dùng trong thực tế — khác với những cỗ máy lượng tử hiện nay, vốn chỉ giải được các bài toán hẹp và chưa đe doạ được mật mã của bitcoin.
Cảnh báo của nhà nghiên cứu bảo mật kiêm kỹ sư giao thức này được đưa ra đúng lúc chín công ty crypto công bố Liên minh Lượng tử vào thứ Năm, với mục tiêu phát triển các tiêu chuẩn bảo mật chung cho bitcoin, Ethereum và các mạng blockchain khác.
Lo ngại cốt lõi là máy tính lượng tử trong tương lai có thể dịch ngược khoá công khai của một ví để tìm ra khoá bí mật, từ đó cho phép kẻ tấn công lấy tiền.
Khoá công khai và khoá bí mật là cặp khoá dùng trong ví tiền mã hoá: khoá công khai có thể được chia sẻ để nhận tiền, còn khoá bí mật là thứ duy nhất cho phép chi tiêu số tiền trong ví. Nếu khoá bí mật bị lộ, tài sản xem như mất.
Theo ước tính của Liên minh, 6,4 triệu bitcoin, tương đương 30,2% nguồn cung, đã có khoá công khai bị phơi bày. Nhóm này nhấn mạnh rằng số coin đó hiện chưa thể bị đánh cắp theo cách này, bởi chưa có máy tính lượng tử nào đủ mạnh.
Khi nào máy tính lượng tử trở thành mối đe doạ thực sự?
Câu hỏi đầu tiên mà nhiều người đặt ra là khi nào máy tính lượng tử thực sự trở thành mối đe doạ với bitcoin. Bryn Bennett, giám đốc doanh thu của The Vault, trả lời: Không ai biết chính xác ngày nào, nhưng các ước tính cứ liên tục được rút ngắn, và đây là rủi ro mà chúng ta đã có thể lên kế hoạch đối phó. Với các đơn vị lưu ký, câu hỏi không phải là mốc 2028 hay 2035, mà là liệu họ có kịp chuyển đổi nếu nó đến sớm hay không.
Richard Carback, giám đốc công nghệ của Postquant Labs, lại không đồng tình: ông cho rằng năm 2028 là mốc thời gian thực tế cho một cỗ máy có khả năng phá vỡ mật mã đang dùng hiện nay.
Các nghiên cứu gần đây đã hạ thấp ước tính về năng lực tính toán cần thiết để tấn công bitcoin và Ethereum. Tuy vậy, chưa có cỗ máy nào hiện hữu có thể phá vỡ mật mã của chúng, và những dự báo về thời điểm xuất hiện vẫn gây tranh cãi.
Đóng băng, di chuyển hay đặt vào quỹ tín thác?
Viễn cảnh số bitcoin này bị đánh cắp đặt ra một câu hỏi khó nữa: liệu các lập trình viên có nên đóng băng những tài sản dễ bị tổn thương trước khi máy tính lượng tử đủ sức chạm tới chúng? Carback nói ông muốn chúng được di chuyển thay vì đóng băng, còn Bennett lại nhìn thấy một vấn đề khác.
Không ai chịu trách nhiệm về vấn đề đó, và rủi ro nằm ở chính chỗ ấy. Một đơn vị lưu ký bảo vệ tài sản của khách hàng, chứ không phải những tài sản bị bỏ rơi. Việc đóng băng coin là một quyết định quản trị của mạng Bitcoin, không phải của ngành crypto.
Đơn vị lưu ký (custodian) là tổ chức giữ và bảo vệ tài sản tiền mã hoá thay cho khách hàng, thường là các quỹ, tổ chức tài chính hoặc sàn giao dịch.
Mọi lệnh đóng băng đều sẽ đánh đổi rủi ro lượng tử lấy một tiền lệ về quyền sở hữu tài sản và tính trung lập.
Cuộc tranh luận này đã diễn ra từ lâu. Nhà sáng lập Binance, Changpeng Zhao, từng đề xuất đóng băng 1,1 triệu bitcoin được cho là của Satoshi nếu số coin này vẫn không được động tới trong khi công nghệ lượng tử tiến bộ. Lập trình viên Bitcoin Jameson Lopp cũng đề xuất các biện pháp hạn chế với những coin dễ bị tổn thương để ngăn nguy cơ bị trộm trong tương lai. Nhưng giới phê bình cho rằng đóng băng bitcoin của ai đó đi ngược lại chính lời hứa rằng không ai có thể tịch thu chúng.
Chi phí thật không nằm ở mật mã học
Để bitcoin trở nên kháng lượng tử, hệ thống sẽ phải thay thế các chữ ký số dùng để xác nhận giao dịch. Điều này đòi hỏi sự đồng thuận giữa lập trình viên, thợ đào, nhà cung cấp ví, sàn giao dịch và người dùng.
Chữ ký số (digital signature) là công cụ mật mã chứng minh rằng chủ sở hữu khoá bí mật đã thực sự cho phép một giao dịch, nhờ đó mạng lưới có thể xác thực giao dịch mà không cần biết khoá bí mật.
Không ai có một con số đáng tin nào cả, và bất kỳ ai đưa ra một con số đều đang phỏng đoán. Chi phí thực sự không nằm ở mật mã học, mà nằm ở việc phối hợp giữa ví, sàn giao dịch, đơn vị lưu ký và các nhà phát triển giao thức.
Các chữ ký thay thế cũng có thể chiếm nhiều không gian hơn trên blockchain, làm tăng phí hoặc giảm số giao dịch mà bitcoin có thể xử lý. Giới nghiên cứu đang tìm cách hạn chế tác động này.
Liên minh Lượng tử, với các thành viên gồm Hacken, Midnight Foundation của Charles Hoskinson, Quantus và Postquant Labs, dự định công bố các bài kiểm tra bảo mật chung cùng hướng dẫn chuyển đổi các mạng hiện có sang hệ thống kháng lượng tử.
Carback cũng đề xuất đặt những coin dễ bị tổn thương vào một quỹ tín thác, cho phép chủ sở hữu chứng minh quyền sở hữu để nhận lại tài sản.
Quỹ tín thác (trust) là một cấu trúc pháp lý trong đó tài sản được giao cho một bên thứ ba quản lý và phân phối theo các điều kiện định trước, thay vì do chủ sở hữu trực tiếp nắm giữ.
Với những người nắm giữ bitcoin, câu hỏi còn bỏ ngỏ là liệu mạng lưới có thể bảo vệ tiền của họ mà không phải thay đổi những quy tắc đã khiến đồng tiền mã hoá số một trở nên hấp dẫn ngay từ đầu hay không.
Các mốc và con số đáng chú ý
- 9 công ty crypto tham gia sáng lập Quantum Alliance, gồm Hacken, Midnight Foundation của Charles Hoskinson, Quantus và Postquant Labs.
- 6,4 triệu bitcoin, tương đương 30,2% nguồn cung, được xác định là đã để lộ khoá công khai.
- 1,1 triệu bitcoin trong số đó được cho là thuộc về Satoshi Nakamoto.
- 2028: mốc thời gian được Richard Carback (Postquant Labs) coi là thực tế cho sự xuất hiện của một cỗ máy đủ sức phá vỡ mật mã hiện tại.
- 2035: mốc xa hơn được nhắc tới trong tranh luận, minh hoạ cho việc dự báo thời điểm vẫn rất khác biệt.
- Tình trạng hiện tại: chưa có máy tính lượng tử nào đủ mạnh để đánh cắp bitcoin theo cách này.
Câu hỏi thường gặp
Quantum Alliance (Liên minh Lượng tử) là gì và gồm những thành viên nào?
Đây là liên minh gồm chín công ty crypto được công bố nhằm xây dựng các tiêu chuẩn bảo mật chung cho bitcoin, Ethereum và các mạng blockchain khác trước nguy cơ từ máy tính lượng tử. Các thành viên được nêu tên gồm Hacken, Midnight Foundation của Charles Hoskinson, Quantus và Postquant Labs. Liên minh dự định công bố các bài kiểm tra bảo mật chung và hướng dẫn chuyển đổi các mạng hiện có sang hệ thống kháng lượng tử.
Vì sao 6,4 triệu bitcoin được cho là có nguy cơ bị tấn công lượng tử?
Vì khoá công khai của những ví chứa số bitcoin này đã bị phơi bày. Máy tính lượng tử trong tương lai có thể dịch ngược khoá công khai để tìm ra khoá bí mật, từ đó chiếm đoạt tiền. Số bitcoin này tương đương 30,2% nguồn cung, trong đó khoảng 1,1 triệu bitcoin được cho là thuộc về Satoshi Nakamoto. Tuy nhiên, hiện chưa có máy tính lượng tử nào đủ mạnh để làm việc đó, nên các coin này chưa thể bị đánh cắp theo cách này ở thời điểm hiện tại.
Mối đe doạ lượng tử với bitcoin có thể xảy ra khi nào?
Các chuyên gia không thống nhất. Richard Carback, giám đốc công nghệ của Postquant Labs, cho rằng năm 2028 là mốc thực tế cho một cỗ máy đủ sức phá vỡ mật mã hiện nay. Bryn Bennett của The Vault thì nói không ai biết ngày cụ thể và các ước tính cứ liên tục rút ngắn lại, song điều quan trọng với các đơn vị lưu ký là liệu họ có kịp chuyển đổi nếu mối đe doạ đến sớm hay không.
Vì sao có ý kiến phản đối việc đóng băng bitcoin dễ bị tổn thương?
Bennett cho rằng không ai chịu trách nhiệm về vấn đề này: một đơn vị lưu ký chỉ bảo vệ tài sản của khách hàng chứ không bảo vệ những tài sản bị bỏ rơi, và việc đóng băng coin là quyết định quản trị của mạng Bitcoin chứ không phải của ngành crypto. Ông cũng cảnh báo mọi lệnh đóng băng sẽ đánh đổi rủi ro lượng tử lấy một tiền lệ về quyền sở hữu tài sản và tính trung lập. Giới phê bình còn cho rằng đóng băng bitcoin của ai đó đi ngược lời hứa rằng không ai có thể tịch thu chúng.
Việc nâng cấp Bitcoin để kháng lượng tử khó ở điểm nào?
Quá trình này đòi hỏi thay thế các chữ ký số dùng để xác nhận giao dịch, kéo theo nhu cầu đồng thuận giữa lập trình viên, thợ đào, nhà cung cấp ví, sàn giao dịch và người dùng. Theo Bennett, chi phí thực sự không nằm ở mật mã học mà nằm ở việc phối hợp giữa các bên. Ngoài ra, chữ ký thay thế có thể chiếm nhiều không gian hơn trên blockchain, làm tăng phí hoặc giảm số giao dịch mà bitcoin xử lý được.
Dịch và biên tập lại theo nguồn: CoinDesk Bitcoin
Theo Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP ngày 09/09/2025 của Chính phủ về việc thí điểm triển khai thị trường tài sản số tại Việt Nam, Tienmahoa.Net hiện chỉ cung cấp thông tin cho độc giả quốc tế và không phục vụ người dùng tại Việt Nam cho đến khi có hướng dẫn chính thức từ cơ quan chức năng.
