Sự hưng phấn quanh các đỉnh giá kỷ lục hồi tháng 10 đã tan biến, nhường chỗ cho một cú “kiểm tra thực tế” khắc nghiệt đối với xương sống công nghiệp của mạng lưới Bitcoin.
Dữ liệu thị trường cho thấy Bitcoin hiện giao dịch quanh 78.000 USD, giảm hơn 38% so với mức đỉnh lịch sử trên 126.000 USD chỉ cách đây bốn tháng. Với nhà đầu tư thông thường, đây có thể chỉ là một nhịp điều chỉnh. Nhưng từ góc nhìn bên trong các “mỏ đào”, tình hình nghiêm trọng hơn nhiều.
Giá tài sản số chủ lực lao dốc trong khi độ khó mạng lưới vẫn ở mức cao và chi phí năng lượng tiếp tục leo thang đã tạo ra “cơn bão hoàn hảo” đối với các đơn vị khai thác. Một công ty phân tích on-chain gần đây nhận định thợ đào đang bị “trả công cực thấp”, khi chỉ số bền vững lợi nhuận–thua lỗ của họ rơi xuống 21, mức thấp nhất kể từ cuối năm 2024.
Áp lực tài chính đã bắt đầu khiến máy móc phải ngừng hoạt động. Tổng hashrate của Bitcoin đã giảm khoảng 12% kể từ tháng 11 năm ngoái — mức sụt giảm mạnh nhất kể từ lệnh cấm đào crypto tại Trung Quốc năm 2021 — đưa năng lực tính toán của mạng lưới xuống mức yếu nhất kể từ tháng 9/2025.
Với một hệ thống luôn tự định vị là mạng máy tính an toàn nhất thế giới, đây không đơn thuần là câu chuyện thị trường giá xuống, mà là một bài kiểm tra sức bền đối với mô hình bảo mật của Bitcoin trong bối cảnh thợ đào có nhiều lựa chọn sinh lời hơn bao giờ hết.
Bài toán đầu hàng của thợ đào Bitcoin
Bảo mật của Bitcoin dựa trên cơ chế khuyến khích đơn giản: mạng lưới trả thưởng khối cố định cùng phí giao dịch cho thợ đào giải được block tiếp theo.
Khi giá vượt 126.000 USD hồi tháng 10, “ngân sách bảo mật” đủ lớn để bù đắp các điểm kém hiệu quả. Nhưng biên an toàn gần như biến mất khi giá rơi xuống dưới 80.000 USD.
Dữ liệu mới từ pool đào f2pool cho thấy mức độ co hẹp doanh thu đã nghiêm trọng đến mức nào. Trên bảng điều khiển chi phí điện phần cứng ngày 2/2, pool này ước tính giá Bitcoin khoảng 76.176 USD, hashrate mạng gần 890 EH/s và doanh thu hằng ngày khoảng 0,034 USD mỗi terahash đối với thợ đào trả 0,06 USD/kWh.
Quy đổi, con số này tương đương khoảng 34 USD mỗi PH/s mỗi ngày — sát đáy lịch sử của “hashprice”. Chỉ vài tháng trước, chỉ số Hashrate Index ghi nhận mức gần 39 USD/PH/s/ngày, vốn đã được xem là thấp theo tiêu chuẩn lịch sử, trước khi trượt về quanh 35 USD.
Khi áp các thông số này vào từng dòng máy, lý do hashrate sụt giảm trở nên rõ ràng.
Ở mức giá Bitcoin 75.000 USD và chi phí điện 0,06 USD/kWh, tiền điện chiếm khoảng 52% doanh thu của dòng Antminer S21 XP Hydro mới nhất của Bitmain (công suất khoảng 473 TH/s, tiêu thụ 5.676 W). Đây là nhóm thiết bị hiệu quả nhất hiện nay.
Với các thế hệ kém hiệu quả hơn, bài toán nhanh chóng chuyển sang màu đỏ. Các máy tầm trung như Antminer S19 XP hay Avalon A1466i có tỷ lệ chi phí điện/doanh thu vào khoảng 92%–100%. Trong khi đó, các mẫu cũ hơn như Avalon A1366, Whatsminer M50S hay S19 Pro ghi nhận tỷ lệ từ 109% đến 162%.
Nói đơn giản, ở mức giá 75.000 USD và giá điện phổ biến, một lượng lớn thiết bị đang đào lỗ tiền mặt, chưa tính đến nợ vay, phí lưu trữ hay chi phí vận hành chung.
Lối thoát mang tên AI
Khác với các “mùa đông crypto” trước đây, tài sản gặp khó của thợ đào — như hợp đồng điện và kết nối lưới — giờ đây có một bên mua mới đầy tiềm lực: ngành AI.
Hạ tầng phục vụ đào Bitcoin cũng chính là thứ các trung tâm tính toán AI quy mô lớn cần. Và không giống mạng lưới Bitcoin đang thắt lưng buộc bụng, các nhà cung cấp hạ tầng AI sẵn sàng chi trả cao hơn đáng kể.
CoreWeave là ví dụ tiêu biểu. Từng là một công ty khai thác crypto, họ đã chuyển hướng thành “neocloud” chuyên cho khối lượng công việc AI và nhận khoản đầu tư vốn cổ phần 2 tỷ USD từ Nvidia để mở rộng trung tâm dữ liệu. Năm 2025, công ty này còn tìm cách thâu tóm miner Core Scientific trong một thương vụ nhiều tỷ USD, xem các địa điểm và hợp đồng điện của thợ đào là “bất động sản vàng” cho GPU thay vì ASIC.
Nhiều miner niêm yết khác cũng đang tăng tốc chuyển sang AI. Chẳng hạn, Hut 8 (Canada) đã ký hợp đồng thuê trung tâm dữ liệu AI công suất 245 MW trong 15 năm tại cơ sở River Bend, với tổng giá trị hợp đồng ước tính khoảng 7 tỷ USD. Thỏa thuận này giúp khóa chặt dòng tiền dài hạn, trái ngược hoàn toàn với biến động khó lường của phần thưởng đào.
Với cổ đông, đây là lối thoát hợp lý khỏi áp lực do giá Bitcoin giảm 30% trở lên. Họ có thể đổi doanh thu chu kỳ cao từ đào sang dòng tiền AI theo hợp đồng, vốn đang được thị trường định giá cao.
Nhưng với mạng lưới Bitcoin, câu hỏi khó hơn xuất hiện: điều gì xảy ra khi một phần hạ tầng bảo mật tìm thấy ngành kinh doanh trả thù lao cao hơn?
Ngân sách bảo mật của Bitcoin chịu sức ép
Một số nhà sáng lập trong ngành cho rằng đây là đợt “đầu hàng của thợ đào” lớn nhất kể từ năm 2021, và việc các miner quy mô lớn chuyển sang AI đang làm đà suy giảm hashrate thêm trầm trọng.
Khác với các chu kỳ trước, một phần hashrate lần này không chỉ tắt máy chờ giá hồi phục, mà bị tái phân bổ gần như vĩnh viễn. Khi một cơ sở 245 MW được cải tạo hoàn toàn cho AI theo hợp đồng dài hạn, nguồn điện đó trên thực tế không còn sẵn sàng cho mở rộng hashrate Bitcoin trong tương lai.
Cần nhấn mạnh rằng Bitcoin vẫn cực kỳ an toàn ở mức tuyệt đối. Ngay cả sau đợt suy giảm gần đây, chi phí để tích lũy đủ hashrate nhằm tấn công mạng lưới vẫn rất lớn.
Tuy nhiên, vấn đề nằm ở xu hướng và cấu trúc. Hashrate giảm kéo theo chi phí cận biên để tấn công cũng giảm. Khi lượng hashrate trung thực trực tuyến ít hơn, kẻ xấu cần ít tài nguyên hơn để nắm giữ tỷ lệ tính toán đủ gây gián đoạn, dù là đi thuê hay tự xây dựng.
Xu hướng này còn thu hẹp nhóm tác nhân kinh tế được trả tiền để bảo vệ chuỗi. Nếu các nhà vận hành cũ, chi phí cao rời cuộc chơi và chỉ còn lại một số ít miner siêu hiệu quả có lãi, quyền kiểm soát sản xuất block sẽ ngày càng tập trung — một dạng mong manh tiềm ẩn bị che lấp bởi các con số hashrate tổng thể.
Vì vậy, nhận định “bị trả công cực thấp” thực chất là lời cảnh báo: với phần thưởng khối và phí hiện tại, một phần đáng kể hashrate công nghiệp đang hoạt động với biên lợi nhuận rất mỏng hoặc âm. Đây là chỉ báo sớm về mức độ vững chắc của ngân sách bảo mật mạng lưới so với các lựa chọn sử dụng vốn và điện năng khác.
Thợ đào sẽ sống sót bằng cách nào?
Tình trạng siết lợi nhuận hiện nay có thể định hình sự tiến hóa của Bitcoin theo vài hướng.
Kịch bản thứ nhất là hợp nhất âm thầm. Độ khó điều chỉnh, các đơn vị hiệu quả nhất giành thị phần lớn hơn trong sản xuất block, và hashrate tăng chậm hơn các chu kỳ trước nhưng vẫn đủ lớn để ít người ngoài ngành chú ý. Với nhà đầu tư, hệ quả chính là biến động cao hơn, do mỗi đợt giảm giá lại dồn áp lực lên nhóm miner ngày càng nhỏ, làm tăng hoạt động bán và phòng hộ.
Kịch bản thứ hai là quá trình chuyển sang mô hình bảo mật dựa vào phí diễn ra nhanh hơn so với lộ trình halving. Nếu trợ cấp khối tiếp tục kém hấp dẫn so với lợi nhuận từ AI, hệ sinh thái có thể buộc phải dựa nhiều hơn vào phí giao dịch để giữ chân thợ đào. Điều này đồng nghĩa tập trung hơn vào các giao dịch giá trị cao ở lớp cơ sở, nhiều hoạt động hơn trên các giải pháp lớp 2, và sự thừa nhận rộng rãi rằng không gian block là tài nguyên khan hiếm chứ không phải hàng hóa rẻ.
Kịch bản thứ ba, mang tính suy đoán hơn, là sự xuất hiện của các “điểm tựa” bên ngoài. Khi ETF Bitcoin giao ngay đã được chuẩn hóa, một số tổ chức có thể dần nhìn ngân sách bảo mật giống như tỷ lệ an toàn vốn của ngân hàng — thứ đôi khi cần được hỗ trợ có chủ đích. Điều này có thể thể hiện qua mức phí cao hơn cho một số loại giao dịch, các chương trình khuyến khích do ngành tài trợ cho thợ đào, hoặc sự giám sát các dự án chuyển đổi sang AI làm sụt giảm mạnh hashrate tại những khu vực trọng yếu.
Đáng chú ý, không kịch bản nào trong số này đòi hỏi thay đổi thiết kế cốt lõi của Bitcoin. Tất cả đều xoay quanh việc ngành công nghiệp, trong một thị trường năng lượng ngày càng cạnh tranh, sẵn sàng trả bao nhiêu để giữ hashrate ở lại mạng lưới thay vì chuyển sang các cụm GPU phục vụ AI.
Hiện tại, bảng điều khiển của f2pool cung cấp bức ảnh tức thời về cuộc thương lượng đó: một hệ thống với khoảng 890 EH/s và giá gần 76.000 USD đang trả xấp xỉ 0,035 USD mỗi TH/s mỗi ngày cho bảo mật. Liệu các khoản đầu tư năng lượng tương lai có chấp nhận mức giá này hay đòi hỏi lợi suất gần hơn với kinh tế AI sẽ quyết định hướng xoay trục cuối cùng của thị trường khai thác Bitcoin.
Thạch Sanh
Theo Tapchibitcoin
