Tiền mã hóa đã dành nhiều năm để ám ảnh về tốc độ, phí và khả năng mở rộng. Giờ đây, nó có thể phải đối mặt với một câu hỏi mang tính sống còn hơn: điều gì xảy ra khi lớp an ninh cốt lõi của nó bị phá vỡ?
Câu hỏi đó đang rời khỏi phạm vi lý thuyết để trở thành nhu cầu cấp bách. Máy tính lượng tử, những cỗ máy sử dụng các nguyên lý vật lý lượng tử để xử lý thông tin theo cách hoàn toàn khác với máy tính ngày nay, một ngày nào đó có thể giải được những bài toán toán học làm nền tảng cho mã hóa hiện đại.
Những cuộc thảo luận về mật mã hậu lượng tử đã trở nên sôi động hơn trong ngành trong những tuần gần đây, đặc biệt sau khi có nghiên cứu mới từ Google và các cộng tác viên học thuật cho thấy các hệ thống như vậy một ngày nào đó có thể phá vỡ những cơ chế mã hóa được dùng rộng rãi, thậm chí bẻ khóa các hệ thống như Bitcoin chỉ trong vài phút thay vì hàng năm trời.
Trong khi các nhà phát triển Bitcoin đang chạy đua tìm lời giải và Ethereum chuẩn bị cho “ngày Q”, Solana đang cố gắng đi trước kịch bản đó.
Công ty mật mã Project Eleven đã bắt tay với Solana Foundation để thử nghiệm an ninh hậu lượng tử — công nghệ được thiết kế để chống lại các cuộc tấn công lượng tử có thể khiến mật mã hiện tại trở nên lỗi thời. Những bước thử nghiệm ban đầu đã làm lộ ra một thực tế khó chịu: làm cho Solana an toàn trước lượng tử có thể phải đánh đổi bằng chính hiệu năng làm nên bản sắc của mạng lưới này.
Thử nghiệm thực tế thay vì chỉ bàn lý thuyết
Trên thực tế, nỗ lực đó đã chuyển từ lý thuyết sang thử nghiệm trực tiếp. Project Eleven đã làm việc với hệ sinh thái Solana để mô phỏng cách mạng lưới sẽ vận hành nếu hệ mật mã hiện tại được thay thế, bao gồm việc triển khai một môi trường thử nghiệm sử dụng chữ ký kháng lượng tử — tức các khóa số dùng để xác thực giao dịch. Mục tiêu không chỉ là chứng minh công nghệ hoạt động, mà còn là hiểu điều gì sẽ gãy vỡ khi nó bị đẩy lên quy mô lớn.
Kết quả ban đầu cho thấy một sự đánh đổi rất rõ ràng.
Những “chữ ký” an toàn trước lượng tử dùng để phê duyệt giao dịch lớn và nặng hơn rất nhiều so với loại đang được dùng ngày nay, lớn hơn khoảng 20 đến 40 lần, CEO của Project Eleven, Alex Pruden, người sáng lập dự án sau nhiều năm làm việc trong lĩnh vực tiền mã hóa và vốn đầu tư mạo hiểm, với kinh nghiệm kết hợp giữa quân sự và công nghệ, nói với CoinDesk. Điều đó đồng nghĩa mạng lưới có thể xử lý ít giao dịch hơn trong cùng một thời điểm. Trong thử nghiệm, một phiên bản Solana dùng loại mật mã mới này chạy chậm hơn khoảng 90% so với hiện tại, Pruden cho biết.
Đánh đổi đó chạm thẳng vào trái tim thiết kế của Solana. Blockchain này xây dựng danh tiếng dựa trên thông lượng cao và độ trễ thấp, định vị mình là một trong những mạng nhanh nhất trong tiền mã hóa. Nhưng mật mã hậu lượng tử — dù an toàn hơn trước các mối đe dọa tương lai — lại đi kèm yêu cầu dữ liệu và tính toán nặng hơn, khiến việc duy trì tốc độ đó trở nên khó khăn hơn.
“Chọn bất kỳ ví nào”
Solana cũng có thể đối mặt với một thách thức cấu trúc trước mắt hơn so với các đối thủ.
Khác với Bitcoin và Ethereum, nơi địa chỉ ví thường được tạo ra từ các khóa công khai đã băm, Solana hiển thị trực tiếp khóa công khai. Sự khác biệt đó rất quan trọng trong một kịch bản lượng tử. “Trong Solana, 100% mạng lưới đều dễ bị tổn thương”, Pruden nói.
“Một máy tính lượng tử có thể chọn bất kỳ ví nào và ngay lập tức bắt đầu cố gắng khôi phục khóa riêng.”
Pruden, cựu đặc nhiệm Green Beret của Lục quân Mỹ, lần đầu quan tâm đến Bitcoin khi đang được triển khai ở Trung Đông, sau đó làm việc tại Coinbase và gia nhập nhóm đầu tư mạo hiểm của Andreessen Horowitz ở quỹ đầu tiên. Sau đó, ông trở thành một trong những lãnh đạo đầu của blockchain tập trung vào quyền riêng tư Aleo trước khi sáng lập Project Eleven, công ty tập trung vào việc chuẩn bị tài sản số cho điều ông gọi là “ngày Q” — khoảnh khắc máy tính lượng tử có thể phá vỡ mật mã hiện tại.
Một số nhà phát triển trong hệ sinh thái Solana, trong khi đó, đang nhìn vào những biện pháp đơn giản và cấp bách hơn. Một ví dụ là “Winternitz Vaults”, một giải pháp sử dụng một loại mật mã khác được cho là an toàn hơn trước các cuộc tấn công lượng tử. Thay vì thay đổi toàn bộ mạng lưới, các công cụ này tập trung bảo vệ từng ví riêng lẻ, cho người dùng một cách để tự bảo vệ tài sản ngay bây giờ trong khi các nâng cấp cấp hệ thống vẫn đang được tính toán.
Dù gặp nhiều trở ngại, Solana đã đi nhanh hơn phần lớn ngành ở ít nhất một khía cạnh: thử nghiệm. “Ở đây có thứ gì đó cụ thể,” Pruden nói. “Chúng tôi thực sự đã có một testnet với các chữ ký hậu lượng tử.” Ông thêm rằng Solana Foundation “xứng đáng được ghi nhận vì ít nhất đã tham gia và muốn làm việc này”.
Trong toàn ngành tiền mã hóa, mức độ tham gia như vậy vẫn còn hiếm hoi. Trong khi một số hệ sinh thái, đặc biệt là Ethereum, đã bắt đầu bàn về lộ trình chuyển đổi dài hạn, việc triển khai cụ thể vẫn còn rất hạn chế.
Thách thức rộng hơn không chỉ là kỹ thuật, mà còn là xã hội: nâng cấp mật mã trong các hệ thống phi tập trung đòi hỏi sự phối hợp giữa nhà phát triển, validator, ứng dụng và người dùng — tất cả đều phải di chuyển theo đúng thứ tự.
Với Pruden, rủi ro nằm ở chỗ ngành này sẽ chờ quá lâu mới bắt đầu quá trình đó. “Đây là vấn đề của ngày mai — cho đến khi nó trở thành vấn đề của hôm nay,” ông nói. “Và rồi sẽ mất bốn năm để sửa.”
Theo Coinphoton
Theo Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP ngày 09/09/2025 của Chính phủ về việc thí điểm triển khai thị trường tài sản số tại Việt Nam, Tienmahoa.Net hiện chỉ cung cấp thông tin cho độc giả quốc tế và không phục vụ người dùng tại Việt Nam cho đến khi có hướng dẫn chính thức từ cơ quan chức năng.
