Nhà sáng lập Uniswap, Hayden Adams, đã chính thức đệ trình đề xuất UNIfication lên vòng bỏ phiếu quản trị onchain cuối cùng, dự kiến diễn ra từ ngày 19/12 đến 25/12. Nếu được thông qua, đề xuất này sẽ kích hoạt hàng loạt thay đổi lớn đối với cấu trúc giá trị và quản trị của hệ sinh thái Uniswap.
Trong bài đăng trên X vào sáng thứ Năm, Adams kêu gọi các đại biểu tham gia bỏ phiếu trước kỳ nghỉ lễ. “Hãy bỏ phiếu trước Giáng sinh, nếu không sẽ vào danh sách ‘nghịch ngợm’ của ông già Noel,” ông viết.
Đề xuất UNIfication nối tiếp giai đoạn lấy ý kiến cộng đồng do Uniswap Labs và Uniswap Foundation khởi xướng hồi tháng trước, đồng thời có thể đánh dấu bước ngoặt quan trọng đối với Uniswap và các holder UNI. Trong nhiều năm qua, cộng đồng đã liên tục thúc đẩy việc kích hoạt “fee switch” – cơ chế cho phép chuyển một phần phí giao dịch từ nhà cung cấp thanh khoản (LP) về cho giao thức.
Theo nhóm đề xuất, các tranh chấp pháp lý kéo dài cùng môi trường quản lý khắt khe tại Mỹ dưới thời cựu Chủ tịch SEC Gary Gensler từng là rào cản lớn khiến Uniswap chưa thể triển khai phí giao thức. Tuy nhiên, bối cảnh hiện nay được cho là đã thay đổi.
Nếu được thông qua, đề xuất sẽ có hiệu lực sau thời gian timelock hai ngày và triển khai một loạt hành động onchain nhằm tái cấu trúc dòng giá trị trong hệ sinh thái Uniswap. Trọng tâm bao gồm việc đốt ngay lập tức 100 triệu UNI từ kho bạc – con số ước tính tương đương lượng token lẽ ra đã bị đốt nếu fee switch được kích hoạt ngay từ khi UNI ra mắt – cùng với việc bật cơ chế phí giao thức trên Uniswap v2 và v3 trên Ethereum mainnet. Ngoài ra, phí sequencer của Unichain cũng sẽ được đưa vào cơ chế đốt UNI. Riêng việc áp dụng phí cho Uniswap v4 sẽ được xem xét trong một đề xuất quản trị riêng.
Uniswap hiện là một trong những giao thức DeFi hoạt động hiệu quả nhất năm 2025, với doanh thu phí trung bình gần 100 triệu USD mỗi tháng và hơn 1 tỷ USD tính từ đầu năm, theo dữ liệu từ The Block.
Triển khai fee switch
Theo nội dung đề xuất, phí giao thức sẽ được triển khai dần nhằm hạn chế tác động đến thị trường. Giai đoạn đầu sẽ bắt đầu với các pool Uniswap v2 và một nhóm pool v3 được chọn, chiếm khoảng 80%–95% tổng phí LP trên Ethereum mainnet.
Cụ thể, trên Uniswap v2, việc kích hoạt fee switch sẽ giảm phí LP từ 0,3% xuống 0,25%, trong đó 0,05% còn lại được chuyển về cho giao thức. Trên Uniswap v3, phí giao thức sẽ được tính theo tỷ lệ trên phí LP: ban đầu là 1/4 đối với các pool 0,01% và 0,05%, và 1/6 đối với các pool 0,3% và 1%. Các thông số này có thể được điều chỉnh theo quyết định quản trị trong tương lai.
Bên cạnh đó, phí sequencer của Unichain – sau khi trừ chi phí dữ liệu Layer 1 và phân bổ 15% cho Optimism – cũng sẽ được đưa vào cơ chế đốt UNI. Unichain, ra mắt khoảng chín tháng trước, hiện xử lý khối lượng giao dịch DEX quy đổi khoảng 100 tỷ USD mỗi năm và tạo ra khoảng 7,5 triệu USD phí sequencer hàng năm.
Trong các giai đoạn tiếp theo, cơ chế này có thể được mở rộng sang Layer 2, các Layer 1 khác, Uniswap v4, UniswapX, PFDA – giải pháp nhằm chuyển một phần MEV về cho giao thức – cũng như các hook của aggregator.
Tái cấu trúc hệ sinh thái Uniswap
Không chỉ dừng ở việc kích hoạt phí, đề xuất UNIfication còn phác thảo kế hoạch tái tổ chức toàn diện hệ sinh thái Uniswap, với trọng tâm là việc gắn kết chặt chẽ hơn giữa Uniswap Labs và cơ chế quản trị onchain.
Theo đó, Uniswap Labs sẽ ký kết một thỏa thuận dịch vụ có giá trị pháp lý ràng buộc theo khuôn khổ Decentralized Unincorporated Nonprofit Association (DUNA) của bang Wyoming, kèm theo các thỏa thuận bồi thường cho các thành viên ủy ban độc lập đã tham gia đàm phán. Cấu trúc này nhằm đảm bảo các hoạt động của Labs luôn phù hợp với lợi ích của holder UNI.
Gói cải tổ quản trị cũng đề xuất chuyển các nhiệm vụ vận hành trước đây do Uniswap Foundation đảm nhiệm sang Uniswap Labs, đồng thời loại bỏ toàn bộ phí giao diện, ví và API của Labs. Ngoài ra, một ngân sách tăng trưởng thường niên trị giá 20 triệu UNI, được trích từ kho bạc kể từ năm 2026, cũng sẽ được thiết lập. Theo nhóm đề xuất, mô hình dài hạn hướng tới việc sử dụng giao thức thúc đẩy cơ chế đốt UNI, trong khi Uniswap Labs tập trung vào phát triển và mở rộng hệ sinh thái.
Vương Tiễn
Theo Tapchibitcoin
