Bitcoin, và sau đó là toàn bộ thị trường tiền điện tử, đã bị chuyển hướng khỏi mục tiêu trở thành một giải pháp thay thế phi tập trung cho chính phủ, để rồi dần bị tích hợp vào chính hệ thống tài chính mà nó từng muốn thay thế.
Trong một cuộc phỏng vấn, Aaron Day – đồng sáng lập tổ chức Daylight Freedom, một tổ chức dành riêng cho việc thúc đẩy chủ quyền tài chính và tự do cá nhân – đã đưa ra kết luận này dựa trên những trải nghiệm cá nhân của ông với Bitcoin.
Đặt câu hỏi về sứ mệnh ban đầu của Bitcoin
Ngày nay, Bitcoin được biết đến rộng rãi với các đặc điểm phi chủ quyền và chống kiểm duyệt. Trong nhiều năm, cộng đồng tiền điện tử đã ca ngợi Bitcoin như một dạng vàng kỹ thuật số – một tài sản lưu trữ giá trị phi tập trung.
Aaron Day, một nhà phê bình thẳng thắn về tiền điện tử và là nhà tư tưởng theo chủ nghĩa tự do, từng chia sẻ quan điểm này.
Ông bắt đầu sử dụng Bitcoin từ năm 2012, bị thu hút bởi tiềm năng của nó như một công cụ phi tập trung, không phụ thuộc vào các bên trung gian. Tuy nhiên, theo thời gian, ông nhận ra rằng câu chuyện về Bitcoin liên tục biến đổi, ngày càng xa rời bản chất phi tập trung mà nó từng tuyên bố.
Những nhận xét sắc bén và các bài viết của Day trên mạng xã hội, cùng với những lời chỉ trích nhắm vào các công ty quyền lực trong ngành, đã khiến một số người gán cho ông danh xưng “nhà thuyết âm mưu”.
Dẫu vậy, với kinh nghiệm lâu năm của mình trong lĩnh vực tiền điện tử, cùng với các nghiên cứu tại Viện Brownstone, Day mang đến một góc nhìn sâu sắc và khó có thể bỏ qua – đặc biệt trong bối cảnh Bitcoin ngày càng được chấp nhận rộng rãi trên toàn cầu.
New Hampshire: Bãi thử nghiệm cho Bitcoin
Khi Aaron Day, một cư dân của New Hampshire, bắt đầu sử dụng Bitcoin cách đây 15 năm, nhiều nhà hàng và cửa hàng tại đây đã chấp nhận thanh toán bằng loại tiền kỹ thuật số này. Thời điểm đó, Bitcoin đã hoạt động như một loại tiền tệ có thể sử dụng trực tiếp trong các giao dịch hàng ngày.
New Hampshire, với danh xưng “Sống tự do hoặc chết”, là một môi trường lý tưởng cho các hoạt động tự do tài chính như vậy. Bang này cũng là nơi khởi nguồn của Dự án Bang Tự do (Free State Project), một phong trào di cư chính trị phi lợi nhuận được thành lập vào năm 2001. Dự án đã thành công trong việc thu hút khoảng 20.000 người theo chủ nghĩa tự do đến sinh sống tại khu vực này, nhằm tập trung họ ở một bang có mật độ dân số thấp.
Aaron Day từng giữ chức Chủ tịch của dự án và nhờ niềm tin mạnh mẽ vào tự do cá nhân, ông bị thu hút bởi tiềm năng của Bitcoin như một giải pháp thay thế cho hệ thống tài chính truyền thống.
“Vào năm 2012, các hội nghị chủ yếu tập trung bàn luận về việc Bitcoin sẽ trở thành một giải pháp thay thế cho ngân hàng trung ương, cách Bitcoin có thể giải quyết vấn đề của cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008, và cách nó sẽ trở thành một công cụ không cần đến các bên trung gian hay thứ ba. Đó chính là cách tôi biết đến Bitcoin,” Day chia sẻ trong một tập podcast với BeInCrypto.
Tuy nhiên, bất chấp sự chấp nhận sớm tại New Hampshire, câu chuyện xung quanh Bitcoin bắt đầu thay đổi vào năm 2017. Theo Day, Bitcoin dần trở nên không còn hữu dụng.
“Đột nhiên, phí giao dịch tăng vọt. Thời gian xử lý giao dịch từ vài giây tăng lên vài ngày. Bitcoin mất đi tính hữu dụng cơ bản của nó – vốn là một công cụ để bất kỳ ai trên thế giới có thể thực hiện các giao dịch tự nguyện mà không cần qua bên thứ ba,” ông nói thêm.
Mặc dù đây là sự thất vọng ban đầu của Day với Bitcoin, nhưng đó chỉ là phần nổi của tảng băng chìm.
Từ tiền mặt đến “vàng kỹ thuật số”: Sự thay đổi trong câu chuyện
Khi Day bắt đầu sử dụng Bitcoin, nó được coi như một loại tiền tệ dành cho các giao dịch hàng ngày với lợi thế phi tập trung. Khi đó, Bitcoin chưa bao giờ được xem như một công cụ lưu trữ giá trị hay “vàng kỹ thuật số”.
“Lúc đó, mọi người không nói về Bitcoin như một loại vàng số, thứ mà bạn chỉ giữ lại và không sử dụng. Ý tưởng này không hề xuất hiện trong tiêu đề sách trắng của Bitcoin, và cũng không phải là chức năng ban đầu của nó,” Day giải thích.
Sự thay đổi này trùng hợp với sự xuất hiện của các giải pháp Layer 2 trong lĩnh vực tiền điện tử. Đây là những giao thức thứ cấp được xây dựng trên blockchain chính, nhằm tăng tốc độ xử lý giao dịch và giảm chi phí. Các giao thức như Segregated Witness (SegWit) và Lightning Network trở nên đặc biệt phổ biến vào thời điểm đó.
Mặc dù nhiều nhà phát triển cho rằng những nâng cấp này là cần thiết để cải thiện hiệu suất kỹ thuật, Day lại nhìn nhận vấn đề theo cách khác.
Theo ông, các cuộc tranh luận kỹ thuật về việc mở rộng quy mô không thể tách rời khỏi một sự thay đổi cấu trúc lớn hơn diễn ra sau hậu trường – liên quan đến những nhà tài trợ đứng sau sự phát triển của Bitcoin.
Từ tài trợ phi lợi nhuận đến sự chi phối của các tổ chức lớn
Vào năm 2012, Tổ chức Bitcoin (Bitcoin Foundation), một tổ chức phi lợi nhuận, được thành lập tại Hoa Kỳ với mục tiêu thúc đẩy việc sử dụng Bitcoin và bảo vệ tính toàn vẹn của dự án. Tổ chức này cũng hỗ trợ các nhà phát triển cốt lõi đầu tiên của Bitcoin.
Tuy nhiên, chỉ ba năm sau, tổ chức này sụp đổ do những xung đột nội bộ và khó khăn tài chính.
Ngay sau đó, Phòng Thí nghiệm Truyền thông của Viện Công nghệ Massachusetts (MIT Media Lab), thông qua Sáng kiến Tiền tệ Kỹ thuật số (Digital Currency Initiative) – do Joi Ito, người có liên hệ với Jeffrey Epstein, điều hành – đã bắt đầu tài trợ cho một số nhà phát triển cốt lõi của Bitcoin.
Đối với nhiều người trong cộng đồng tiền điện tử, đây được xem là một giải pháp thực tế. Bitcoin là một giao thức mã nguồn mở, không có nhà tài trợ chính thức, và các nhà phát triển cần nguồn tài trợ để tiếp tục công việc của mình.
Tuy nhiên, Day cho rằng thời điểm này đã đặt ra nhiều câu hỏi đáng suy ngẫm.
“MIT tiếp quản, và sau đó một số nhà phát triển từng làm việc trên các dự án như SegWit và Lightning Network đã chuyển hướng Bitcoin từ một công cụ tiền mặt ngang hàng sang câu chuyện rằng Bitcoin là vàng kỹ thuật số.”
Khi các vấn đề về khả năng mở rộng của Bitcoin ngày càng trở nên rõ ràng và sự phát triển của mạng lưới ngày càng bị chi phối bởi các lợi ích từ các tổ chức lớn, bản chất phi tập trung của dự án bắt đầu bị xói mòn.
Ngày nay, Bitcoin đã được tích hợp sâu rộng vào cơ sở hạ tầng tài chính truyền thống. Các quỹ hoán đổi danh mục (ETF) liên quan đến Bitcoin, dịch vụ lưu ký tài sản kỹ thuật số cho các tổ chức lớn, và việc các quốc gia đưa Bitcoin vào dự trữ ngoại hối đã trở thành một phần của cuộc thảo luận.
Day đặt câu hỏi liệu lộ trình này có phải là một điều tất yếu hay là kết quả của những lực lượng cấu trúc đã chuyển hướng sứ mệnh ban đầu của Bitcoin.
“Tôi nghĩ rằng, càng kéo dài, điều này càng rõ ràng rằng toàn bộ thị trường tiền điện tử đã bị chiếm đoạt,” ông kết luận.
Theo Tapchibitcoin
