Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) khẳng định đồng euro kỹ thuật số sẽ được thiết kế để mang lại “mức độ bảo mật tối đa” cho người dùng, khi Hệ thống Ngân hàng Trung ương châu Âu (Eurosystem) về mặt cấu trúc sẽ không thể liên kết người dùng với các giao dịch mua bán. Tuy nhiên, các tổ chức xã hội dân sự vẫn bày tỏ hoài nghi về những cam kết này, lo ngại rằng đồng tiền số có thể trở thành công cụ giám sát tài chính quy mô lớn.
Bối cảnh đồng euro kỹ thuật số
Đồng euro kỹ thuật số là một dự án do ECB và các ngân hàng trung ương quốc gia trong khu vực đồng euro (Eurosystem) nghiên cứu và phát triển. Mục tiêu là tạo ra một loại tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương (CBDC) nhằm bổ sung cho tiền mặt, đáp ứng nhu cầu thanh toán ngày càng số hóa của người dân châu Âu. Theo các quan chức ECB, đồng euro kỹ thuật số sẽ cho phép người dùng thực hiện các giao dịch trực tuyến và ngoại tuyến với mức độ riêng tư cao, tương tự như việc sử dụng tiền mặt.
Cam kết về quyền riêng tư từ ECB
ECB tuyên bố rằng kiến trúc của đồng euro kỹ thuật số sẽ đảm bảo Eurosystem không có khả năng kỹ thuật để liên kết danh tính người dùng với các khoản chi tiêu cụ thể. Điều này có nghĩa là ngay cả khi các giao dịch được ghi nhận, hệ thống cũng không thể xác định ai đã mua gì. Thiết kế này nhằm trấn an công chúng trước những lo ngại về việc chính phủ hoặc các tổ chức tài chính có thể theo dõi mọi hoạt động tài chính của cá nhân.
Các quan chức ngân hàng trung ương nhấn mạnh rằng quyền riêng tư là một trong những nguyên tắc cốt lõi trong quá trình phát triển đồng euro kỹ thuật số. Họ cho rằng hệ thống sẽ được thiết kế theo cách phân tán dữ liệu, mã hóa mạnh mẽ và có các biện pháp kỹ thuật để ngăn chặn việc nhận dạng người dùng ở cấp độ hệ thống. Tuy nhiên, các chi tiết cụ thể về cơ chế kỹ thuật vẫn đang trong quá trình thử nghiệm và hoàn thiện.
Hoài nghi từ các tổ chức xã hội dân sự
Mặc dù có những cam kết mạnh mẽ, nhiều tổ chức xã hội dân sự và các nhà hoạt động vì quyền số vẫn giữ thái độ thận trọng. Họ cho rằng không có hệ thống nào có thể đảm bảo quyền riêng tư tuyệt đối nếu chính phủ hoặc cơ quan thực thi pháp luật có quyền truy cập vào dữ liệu giao dịch trong những trường hợp đặc biệt. Ngoài ra, họ lo ngại rằng đồng euro kỹ thuật số có thể được sử dụng để theo dõi hành vi tiêu dùng, áp đặt các hạn chế chi tiêu hoặc thậm chí đóng băng tài sản của người dân một cách dễ dàng hơn.
“Chúng tôi không tin rằng một hệ thống tiền tệ kỹ thuật số do nhà nước kiểm soát có thể thực sự tôn trọng quyền riêng tư. Lịch sử đã chỉ ra rằng các công cụ giám sát thường bị lạm dụng nếu không có sự giám sát độc lập,” – đại diện một tổ chức phi chính phủ về quyền số bày tỏ.
Các nhà phê bình cũng chỉ ra rằng bản chất của tiền kỹ thuật số là có thể truy vết, vì mọi giao dịch đều được ghi lại trên sổ cái kỹ thuật số. Trừ khi ECB áp dụng các công nghệ tiên tiến như bằng chứng không tiết lộ thông tin (zero-knowledge proofs) hoặc giao dịch ngoại tuyến hoàn toàn, nếu không vẫn sẽ có những lỗ hổng tiềm ẩn.
Những điểm chính trong cam kết bảo mật của ECB
- Không liên kết dữ liệu: Eurosystem được thiết kế để không thể liên kết danh tính người dùng với giao dịch cụ thể.
- Mã hóa mạnh: Dữ liệu giao dịch sẽ được mã hóa và phân tán để tăng cường bảo mật.
- Thử nghiệm và hoàn thiện: ECB đang tiếp tục nghiên cứu các công nghệ mới nhằm tối ưu quyền riêng tư.
- Đối tác tư nhân: Các ngân hàng thương mại có thể đóng vai trò trung gian, giúp tách bạch thông tin.
- Ngoại tuyến: Một số giao dịch có thể được thực hiện ngoại tuyến để mô phỏng tiền mặt.
Định nghĩa các thuật ngữ liên quan
Eurosystem là hệ thống bao gồm Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) và các ngân hàng trung ương quốc gia của các nước trong khu vực đồng euro, chịu trách nhiệm điều hành chính sách tiền tệ và quản lý dự trữ ngoại hối.
CBDC (Central Bank Digital Currency) là tiền kỹ thuật số do ngân hàng trung ương phát hành, có giá trị pháp lý như tiền giấy và tiền xu, nhưng tồn tại dưới dạng điện tử.
Zero-knowledge proof (bằng chứng không tiết lộ thông tin) là một kỹ thuật mật mã cho phép một bên chứng minh một sự thật mà không tiết lộ thông tin cụ thể về sự thật đó.
Câu hỏi thường gặp
Đồng euro kỹ thuật số là gì?
Đồng euro kỹ thuật số là một loại tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương (CBDC) do ECB và Eurosystem phát hành, nhằm bổ sung cho tiền mặt và đáp ứng nhu cầu thanh toán số hóa của người dân châu Âu.
ECB đảm bảo quyền riêng tư cho người dùng như thế nào?
ECB khẳng định hệ thống sẽ được thiết kế để Eurosystem không thể liên kết danh tính người dùng với các giao dịch cụ thể, sử dụng mã hóa mạnh, phân tán dữ liệu và có thể hỗ trợ giao dịch ngoại tuyến.
Tại sao các tổ chức xã hội dân sự hoài nghi về cam kết bảo mật?
Họ lo ngại rằng mọi hệ thống kỹ thuật số đều có khả năng bị truy vết, và chính phủ hoặc cơ quan thực thi pháp luật có thể có quyền truy cập dữ liệu trong các tình huống đặc biệt, dẫn đến nguy cơ giám sát tài chính toàn diện.
Đồng euro kỹ thuật số có thể bị theo dõi chi tiêu không?
ECB tuyên bố không thể liên kết người dùng với giao dịch, nhưng các nhà phê bình cho rằng nếu không có biện pháp kỹ thuật mạnh mẽ như zero-knowledge proof, vẫn có những lỗ hổng tiềm ẩn cho việc theo dõi.
Khi nào đồng euro kỹ thuật số sẽ được phát hành?
Hiện chưa có mốc thời gian cụ thể. ECB vẫn đang trong giai đoạn nghiên cứu và thử nghiệm, dự kiến sẽ có quyết định về việc triển khai trong vài năm tới.
Nguồn: CoinDesk Policy
Theo Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP ngày 09/09/2025 của Chính phủ về việc thí điểm triển khai thị trường tài sản số tại Việt Nam, Tienmahoa.Net hiện chỉ cung cấp thông tin cho độc giả quốc tế và không phục vụ người dùng tại Việt Nam cho đến khi có hướng dẫn chính thức từ cơ quan chức năng.
