Tóm tắt: Google cho biết chip lượng tử Willow đã cắt giảm sai số khoảng 40 lần khi chuẩn bị các “magic state” – loại trạng thái đặc biệt cần thiết cho những phép tính lượng tử mà về lý thuyết có thể đe dọa ví Bitcoin. Thí nghiệm đạt độ trung thực khoảng 99,99% ở những trạng thái vượt qua khâu kiểm tra, nhưng chỉ khoảng 8% số lần chuẩn bị là thành công và còn nhiều thách thức về mở rộng quy mô. Kết quả này không khiến một cuộc tấn công Bitcoin rẻ đi 40 lần, nhưng đánh dấu tiến bộ về phương pháp kỹ thuật, giúp các máy tính lượng tử trong tương lai có thể duy trì khoảng 500.000 magic state đủ tin cậy mỗi giây – mức mà một kịch bản tấn công đã được mô hình hóa yêu cầu. Điều đáng lo là những ví Bitcoin lâu đời nhất, vốn đã lộ khoá công khai từ khi được đào, sẽ là mục tiêu hấp dẫn nhất.
Các con số then chốt
- Khoảng 40 lần: mức giảm sai số của chip Willow khi chuẩn bị magic state.
- 99,99%: độ trung thực của những trạng thái vượt qua kiểm tra.
- Khoảng 8%: tỷ lệ số lần chuẩn bị thành công sau khâu kiểm tra và đo đạc – cứ 100 lần thử thì khoảng 8 lần đạt.
- 500.000: số magic state đủ tin cậy mỗi giây mà một kịch bản tấn công kéo dài khoảng 9 phút cần tới.
- 100,02 BTC (khoảng 8,5 triệu USD) nằm im từ tháng 7/2010 đã được chuyển đi ngày 7/10, sau hơn 16 năm.
- 553,59 BTC (khoảng 40 triệu USD) từ 6 ví không hoạt động trong giai đoạn 2011–2014 đã được chuyển đi trong tháng 8.
Điều gì thực sự đã thay đổi
Google cho biết chip lượng tử Willow của họ đã giảm sai số khoảng 40 lần khi chuẩn bị những trạng thái đặc biệt dùng trong tính toán lượng tử, xử lý được một khâu tốn kém trên con đường chế tạo cỗ máy đủ mạnh để bẻ khoá ví Bitcoin.
Kết quả công bố trên tạp chí Science tuần này động tới một khía cạnh hiếm khi được nhắc trong cuộc tranh luận về Bitcoin và lượng tử – vốn thường chỉ tập trung vào việc kẻ tấn công cần cỗ máy lớn đến đâu, trong khi xem nhẹ phần lớn công suất máy phải dành cho khâu chuẩn bị trước khi tính toán.
Máy tính lượng tử là loại máy tính khai thác các hiệu ứng của cơ học lượng tử để xử lý những bài toán mà máy tính thông thường không thể giải trong thời gian thực tế.
Vì sao những đồng coin lâu đời nhất lại cho kẻ tấn công nhiều thời gian hơn
Một ví Bitcoin dùng khoá bí mật để phê duyệt giao dịch và một khoá công khai tương ứng để mạng lưới kiểm tra các phê duyệt đó. Việc chi tiêu thường làm lộ khoá công khai, trong khi một số dạng thanh toán để lộ khoá này ngay từ đầu. Đi ngược từ khoá công khai về khoá bí mật được cho là cần lượng sức tính toán phi thực tế, khiến việc dịch ngược ví tiền mã hoá gần như bất khả thi trên thực tế.
Tuy nhiên, một máy tính lượng tử đủ lớn chạy thuật toán Shor về lý thuyết có thể làm được phép toán đó. Ai khôi phục được khoá bí mật có thể ký giao dịch với tư cách chủ ví, và mạng lưới sẽ chấp nhận đó là giao dịch thật.
Thuật toán Shor là phương pháp tính toán lượng tử do nhà toán học Peter Shor công bố năm 1994, có khả năng phân tích nhân tử các số nguyên lớn nhanh hơn hẳn máy tính thông thường – đủ để suy ra khoá bí mật từ khoá công khai.
Một cụm từ khôi phục (recovery phrase) khoá trong ngăn kéo vật lý không mang lại bảo vệ nào trước kịch bản này, bởi kẻ tấn công sẽ làm việc dựa trên thông tin vốn đã nằm sẵn trên blockchain.
Một số định dạng thanh toán đời sau che khoá công khai sau một hàm băm cho tới khi chủ ví chi tiêu. Kẻ tấn công nhắm vào khoá từng bị ẩn sẽ phải chờ tới lúc khoá lộ ra và có thể cần khôi phục bí mật đủ nhanh để can thiệp vào chính giao dịch đó.
Hàm băm (hash) là phép biến đổi một chiều tạo ra “dấu vân tay” số từ dữ liệu đầu vào, gần như không thể suy ngược lại dữ liệu gốc.
Đó cũng là lý do lượng coin bị mất là một bài toán khó. Bitcoin có thể bổ sung các lớp bảo vệ chi tiêu mạnh hơn, nhưng vẫn cần ai đó nắm khoá hiện hữu để chuyển số tài sản cũ sang định dạng mới. Nếu khoá đã mất, chủ sở hữu không thể thực hiện việc di chuyển. Khoá công khai đã lộ vẫn nằm đó, sẵn sàng cho một kẻ tấn công trong tương lai.
Một số lượng nắm giữ lâu đời nhất của Bitcoin đã để lộ khoá công khai ngay từ khi được đào. Những đồng coin cũ cũng đang nhúc nhích khi cuộc tranh luận về lượng tử trở nên ồn ào hơn. Ngày 7/10, 100,02 BTC không hề được đụng tới kể từ tháng 7/2010 đã di chuyển sau hơn 16 năm, với giá trị khoảng 8,5 triệu USD. Trong tháng 8, sáu ví nằm im từ năm 2011–2014 đã chuyển đi thêm 553,59 BTC, trị giá khoảng 40 triệu USD tại thời điểm đó.
Những lần chuyển coin này tự chúng không đủ chứng minh các chủ ví đang phản ứng với nỗi lo lượng tử, bởi việc chuyển coin cũng có thể chỉ là đổi ví, sắp xếp lại danh mục nắm giữ hoặc chuẩn bị bán.
Chi phí của khâu chuẩn bị
Máy tính lượng tử lưu thông tin trong các đơn vị gọi là qubit, vốn cực kỳ mong manh. Nhiệt, rung động và tín hiệu nhiễu có thể làm chúng sai lệch và sinh ra lỗi, và càng thêm nhiều qubit thì càng có thêm cơ hội phát sinh sai sót.
Qubit là đơn vị thông tin cơ bản của máy tính lượng tử, khác với bit thông thường ở chỗ có thể tồn tại đồng thời ở nhiều trạng thái.
Giới kỹ sư xử lý vấn đề này bằng cách gom nhiều qubit vật lý vào các nhóm có khả năng phát hiện và sửa lỗi. Mỗi nhóm hoạt động như một đơn vị đáng tin cậy hơn, gọi là qubit logic.
Qubit logic là đơn vị được tạo thành từ nhiều qubit vật lý kết hợp lại, nhờ đó giảm sai số và ổn định hơn so với từng qubit riêng lẻ.
Các đơn vị này sau đó cần một thứ tương đương “nhiên liệu” số để chạy một số phép toán nhất định: những trạng thái lượng tử được chuẩn bị đặc biệt mà giới nghiên cứu gọi là “magic state”. Mỗi trạng thái bị tiêu hao khi sử dụng, nên máy tính phải liên tục sản sinh chúng trong suốt quá trình tính toán.
Magic state là trạng thái lượng tử được chuẩn bị chuyên biệt, đóng vai trò như nhiên liệu cho một số phép toán trong máy tính lượng tử chịu lỗi, và bị dùng hết sau mỗi lần áp dụng.
Hãy hình dung một gian bếp nhà hàng nơi mỗi món đều cần một mẻ sốt mới không thể tái sử dụng, và một phần nhân viên phải liên tục làm sốt trong khi số còn lại nấu ăn. Trong máy tính lượng tử, phần cứng dành cho việc sản xuất magic state là phần cứng không thể giao cho việc khác.
Phương pháp của Google, gọi là “cultivation” (nuôi dưỡng trạng thái), bắt đầu bằng một phiên bản thô của trạng thái, kiểm tra lỗi rồi loại bỏ những lần thử hỏng. Mục tiêu là tạo ra trạng thái sạch với ít phần cứng hơn các phương pháp cũ.
Công ty báo cáo độ trung thực khoảng 99,99% – thước đo mức độ khớp giữa trạng thái hoàn thiện và mục tiêu mà nhóm nghiên cứu hướng tới.
Con số đó chỉ áp dụng cho những trạng thái vượt qua kiểm tra. Willow giữ lại khoảng 8% số lần thử sau các bước kiểm tra trong quá trình chuẩn bị và đo đạc. Cứ 100 lần thử thì khoảng 8 lần đi qua được.
Các bước tiếp theo gồm vận hành quy trình ở quy mô lớn hơn nhiều và giữ cho các trạng thái vẫn hữu ích khi được đưa vào những phép tính dài hơn. Nhóm nghiên cứu cho biết cần thêm công việc về vận hành thời gian thực và về việc đưa các trạng thái vào những cấu hình sửa lỗi mạnh hơn.
Liên hệ với các nghiên cứu trước đó
Hồi tháng 3, Google ước tính một máy tính lượng tử siêu dẫn trong tương lai với chưa tới 500.000 qubit vật lý có thể bẻ được mật mã ví mà Bitcoin và Ethereum đang dùng, trong một bộ giả định phần cứng cụ thể.
Hồi tháng 9, CoinDesk đưa tin về việc các nhà nghiên cứu cắt giảm khối lượng tính toán của một phép tính cốt lõi trong cuộc tấn công đó. Công trình này chỉ bao trùm một thành phần, chưa tính tới toàn bộ cuộc tấn công và chi phí phần cứng vật lý để vận hành.
Những nghiên cứu ấy giảm lượng phép toán mà kẻ tấn công phải thực hiện. Còn cultivation giải quyết chi phí cung cấp “nhiên liệu” cho cỗ máy trong lúc nó làm phép toán.
Không thể nhân đơn giản các mức cải thiện này với nhau. Ước tính hồi tháng 3 của Google vốn đã giả định việc sản xuất magic state hiệu quả. Thí nghiệm mới kiểm chứng một phần của hướng kỹ thuật đó, chứ không tạo thêm một lần giảm 40 lần nữa trong chi phí ước tính để tấn công Bitcoin.
Bài báo tháng 3 cũng cho thấy một cuộc tấn công sẽ “đốt” bao nhiêu nhiên liệu. Với một kịch bản tấn công kéo dài khoảng 9 phút sau khi khoá công khai lộ ra, Google ước tính cỗ máy sẽ cần khoảng 500.000 magic state đủ tin cậy mỗi giây.
Câu hỏi thường gặp
Chip Willow của Google có phá được ví Bitcoin ngay bây giờ không?
Không. Thí nghiệm chỉ chứng minh một khâu kỹ thuật – chuẩn bị magic state với ít sai số hơn – chứ chưa tạo ra cỗ máy đủ lớn để chạy thuật toán Shor nhắm vào ví Bitcoin. Tỷ lệ thành công khoảng 8% và các thách thức mở rộng quy mô vẫn còn rất lớn.
Vì sao ví Bitcoin thời Satoshi lại dễ bị tổn thương hơn?
Vì khoá công khai của những ví này đã lộ ngay từ khi coin được đào. Với các định dạng thanh toán mới hơn, khoá công khai bị ẩn sau một hàm băm cho tới khi chủ ví chi tiêu, nên kẻ tấn công phải chờ đúng thời điểm và hành động cực nhanh.
Con số 500.000 magic state mỗi giây có ý nghĩa gì?
Đó là lượng “nhiên liệu” lượng tử mà một kịch bản tấn công kéo dài khoảng 9 phút, tính từ lúc khoá công khai lộ ra, được mô hình hóa là cần tới. Phần lớn công suất của cỗ máy sẽ bị chiếm cho khâu chuẩn bị thay vì cho phép tính tấn công.
Giảm sai số 40 lần có làm chi phí tấn công Bitcoin rẻ đi 40 lần?
Không. Ước tính hồi tháng 3 của Google vốn đã giả định việc sản xuất magic state hiệu quả, nên kết quả mới chỉ kiểm chứng một phần của hướng kỹ thuật ấy. Các mức cải thiện từ những nghiên cứu khác nhau không thể nhân gộp với nhau.
Những lần chuyển coin cũ gần đây có phải do lo ngại lượng tử?
Không thể khẳng định. Ngày 7/10 có 100,02 BTC nằm im từ tháng 7/2010 được chuyển đi, và trong tháng 8 là 553,59 BTC từ sáu ví không hoạt động từ 2011–2014. Tuy vậy, chuyển coin có thể chỉ là đổi ví, sắp xếp lại danh mục nắm giữ hoặc chuẩn bị bán.
Dịch và biên tập lại theo nguồn: CoinDesk Bitcoin
Theo Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP ngày 09/09/2025 của Chính phủ về việc thí điểm triển khai thị trường tài sản số tại Việt Nam, Tienmahoa.Net hiện chỉ cung cấp thông tin cho độc giả quốc tế và không phục vụ người dùng tại Việt Nam cho đến khi có hướng dẫn chính thức từ cơ quan chức năng.
